Kwestie alimentacyjne regulują przepisy zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Rodzice mają obowiązek bieżącego dostarczania środków utrzymania i wychowania swojemu małoletniemu dziecku. Jeżeli ojciec lub matka nie wypełnia tego obowiązku, na wniosek drugiego rodzica sąd zasądza płacenie alimentów – począwszy od dnia wskazanego w pozwie. W polskim prawie dostępna jest jednak także opcja dochodzenia alimentów wstecz na dziecko. Możliwe jest również tak zwane roszczenie regresowe (rozumiane jako zwrot kosztów utrzymania). Oba rodzaje żądań wymagają złożenia stosownego pozwu w wydziale rodzinnym sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania powoda lub powódki albo strony pozywanej.

Pozew o zaległe alimenty

W jakiej sytuacji można wnieść pozew o alimenty wstecz? Choć w praktyce rzadko się to zdarza, teoretycznie istnieje szansa na to, aby uzyskać takie świadczenie nawet za okres do trzech lat przed dniem złożenia pozwu o zaległe alimenty. Warunkiem jest jednak udowodnienie przed sądem, że istotne potrzeby dziecka, które zaistniały w tym czasie, pozostają niezaspokojone. Najczęściej podawanym przykładem takiej sytuacji są kwestie bytowe – między innymi zaległości w opłatach czynszowych, z którymi boryka się rodzic wnioskujący o zaległe alimenty na dziecko, ale także nieuregulowane rachunki za leczenie czy kształcenie dziecka. W kategorii tej mieszczą się również długi, czyli wszelkiego rodzaju niespłacone pożyczki czy kredyty brane na poczet realizacji wyżej wspomnianych potrzeb.

Wniosek o zaległe alimenty można złożyć jako osobny dokument lub wysunąć takie roszczenie dodatkowo w pozwie o alimenty, które zasądza się w normalnym trybie, czyli na przyszłość (stwórz pozew o zaległe i bieżące alimenty). Swoje żądanie należy udowodnić, załączając do wniosku stosowne dokumenty (informacje o zaległościach w rachunkach, zaciągniętych zobowiązaniach etc.). Wnioskowanie o alimenty wstecz wymaga od powoda sprecyzowania jego oczekiwań i podania w pozwie kwoty, o jaką wnosi za dany okres. Jeżeli sąd zasądza wypłatę zaległych alimentów, zwykle jest to świadczenie jednorazowe, raczej rzadko (choć to zależy od indywidualnej sytuacji pozwanego bądź pozwanej) rozkłada się je na raty.

Pozew o zaległe alimenty – wzór tego i innych dokumentów sądowych oferuje generator pozwów ITOGIS.

Zaległych alimentów można żądać maksymalnie za okres 36 miesięcy wstecz (licząc od dnia złożenia pozwu). Świadczenia alimentacyjne ulegają bowiem przedawnieniu po 3 latach (nie mylić z prawem do alimentów, które się nie przedawnia).

Przeczytaj też: Pozbawienie praw rodzicielskich a alimenty – czy nadal trzeba płacić?

Roszczenie regresowe – pozew

Jeśli nie zaległe alimenty, to roszczenie regresowe może przysługiwać rodzicowi, który – jako jedyny – utrzymuje (bądź utrzymywał) małoletnie dziecko – bez finansowego wsparcia ze strony drugiego rodzica. Wylicza się w takim przypadku wydatki poniesione na utrzymanie i wychowanie dziecka, aby zażądać od pozwanego (pozwanej) zwrotu określonej kwoty.

Pozew z roszczeniem regresowym musi precyzyjnie wskazywać, jakie koszty zostały poniesione na realizację potrzeb dziecka w danym okresie i zwrotu jakiej kwoty żąda powód bądź powódka występująca do sądu z roszczeniem regresowym. Wydatki najlepiej udokumentować fakturami lub rachunkami. Koszty, o których tu mowa, mogą być wzięte pod uwagę przez sąd tylko wtedy, jeśli poniesione zostały na realizację usprawiedliwionych potrzeb dziecka (potrzeby bytowe, edukacyjne, zdrowotne, rozwojowe…). O tym, czy dany wydatek realizuje usprawiedliwioną potrzebę, decyduje sąd. Tak samo, jak w przypadku zasądzania „standardowych” alimentów, również przy roszczeniach regresowych uwzględnia się nie tylko potrzeby dziecka, ale i możliwości zarobkowe rodzica.

Roszczenie regresowe przedawnia się po 3 latach, dlatego pozew z takim żądaniem może obejmować maksymalnie 36 miesięcy wstecz (licząc od dnia złożenia wniosku do sądu).

Roszczenie regresowe – wzór pozwu tego i innych dokumentów sądowych oferuje platforma ITOGIS.

Alimenty wstecz a roszczenie regresowe

To dwa różne świadczenia wymagające dwóch różnych pozwów. Jak wynika z praktyki, zwykle łatwiej jest wygrać sprawę o zwrot kosztów utrzymania dziecka (w ramach roszczenia regresowego), niż uzyskać zaległe alimenty na dziecko.

Reasumując…

Pozew o alimenty wstecz ma rację bytu wtedy, gdy istnieją niezaspokojone potrzeby dziecka sięgające w przeszłość (nie dalej jednak niż 3 lata) lub gdy rodzic, pod którego opieką pozostaje dziecko, zaciągnął zobowiązania w celu realizacji usprawiedliwionych potrzeb dziecka i zobowiązania te pozostają nieuregulowane w chwili wytaczania powództwa. Jeżeli żaden z tych warunków nie zachodzi, rodzic, który samodzielnie utrzymywał (utrzymuje) dziecko, może wystąpić do sądu z roszczeniem regresywnym.

Więcej praktycznych porad w zakresie prawa alimentacyjnego i nie tylko znajdziesz na blogu Itogis. Zapraszamy!

Kwestie domniemania ojcostwa i powództwa o zaprzeczenie ojcostwa reguluje w polskim prawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Art. 62. mówi o tym, że jeśli dziecko przyszło na świat w trakcie trwania małżeństwa (lub przed upływem 300 dni od jego zakończenia albo od orzeczenia separacji), domniemywa się, że ojcem jest mąż matki. Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem ww. 300 dni, ale już po zawarciu przez matkę kolejnego małżeństwa, przyjmuje się (z nielicznymi wyjątkami), że ojcem dziecka jest drugi mąż. Domniemania te mogą zostać obalone wyłącznie na drodze sądowej – na skutek rozpatrzenia pozwu o zaprzeczenie ojcostwa. Nie wystarczają w takiej sytuacji nawet zgodne oświadczenia stron.

Art. 62. § 1. Jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji. § 2. Jeżeli dziecko urodziło się przed upływem trzystu dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, lecz po zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa, domniemywa się, że pochodzi ono od drugiego męża. Domniemanie to nie dotyczy przypadku, gdy dziecko urodziło się w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji, na którą wyraził zgodę pierwszy mąż matki. § 3. Domniemania powyższe mogą być obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa.

Kto może złożyć pozew o zaprzeczenie ojcostwa

Pozew o zaprzeczenie ojcostwa może złożyć matka dziecka lub jego domniemany ojciec. Może to zrobić również dziecko, choć w tym przypadku warunkiem jest jego pełnoletniość. Nie ma natomiast takiego prawa mężczyzna starający się o uznanie ojcostwa, choć w niektórych przypadkach – gdy w grę wchodzi dobro dziecka i interes społeczny – może on zwrócić się w tej sprawie o pomoc do prokuratora.

Gdy wniosek o zaprzeczenie ojcostwa składa do sądu ojciec, formalnie pozywa on w tym momencie matkę i dziecko. Kiedy z takim powództwem występuje matka, stroną pozwaną jest domniemany ojciec i dziecko. Jeżeli ojcostwu zaprzecza samo dziecko, pozwanymi są rodzice, czyli matka i jej mąż.

Jak napisać pozew o zaprzeczenie ojcostwa

Powód bądź powódka żądająca zaprzeczenia ojcostwa musi we wniosku sądowym uzasadnić swoje roszczenie, przedstawiając w pozwie wszystkie okoliczności, które mogą wskazywać na to, że domniemany ojciec nie jest biologicznym ojcem dziecka. Mogą to być argumenty w postaci wykonanych wcześniej badań DNA, dokumenty medyczne zaświadczające o niepłodności lub inne dowody potwierdzające nieprawdopodobieństwo ojcostwa, jak choćby na przykład fizyczna nieobecność domniemanego ojca w miejscu i czasie, w którym dziecko mogło zostać poczęte (choroba i udokumentowany pobyt w szpitalu czy przebywanie w innym kraju).

Pozew o zaprzeczenie ojcostwa – wzór

Jak napisać pozew o zaprzeczenie ojcostwa? W dokumencie należy umieścić dane osobowe (imię, nazwisko, adres, PESEL) strony pozywającej i pozwanych, konkretne roszczenie, czyli to, o co się wnosi do sądu („o ustalenie, że X nie jest ojcem Y”) oraz uzasadnienie wniosku (o czym powyżej). Dołącza się także ewentualnie załączniki dowodowe. Wzór pozwu o zaprzeczenie ojcostwa często dostępny jest na stronach internetowych sądów.

Kiedy i gdzie złożyć wniosek o zaprzeczenie ojcostwa

Wniosek o zaprzeczenie ojcostwa składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania strony pozwanej. Sprawą zajmuje się wydział rodzinny.

Pozew o zaprzeczenie ojcostwa – opłata

Obowiązująca opłata sądowa w przypadku takiego powództwa to obecnie 200 zł, które należy uiścić w momencie składania pozwu. A ile kosztuje sprawa o zaprzeczenie ojcostwa? Ostateczne koszty postępowania zależą od jego przebiegu. Jeśli sąd zleca na przykład wykonanie badań, ich koszt ponosi jedna ze stron w sprawie.

Pozew o zaprzeczenie ojcostwa – termin

Terminy złożenia pozwu są różne w zależności od tego, kto składa pozew i kiedy dowiedział się o tym, że są ku temu podstawy. Wyjątkiem jest tylko prokurator, którego nie ograniczają w tym względzie żadne terminy.

• Domniemany ojciec dziecka (mąż matki) może wnioskować o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu 12 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że dziecko może nie być jego. Nie może to jednak nastąpić później, niż do dnia osiągnięcia przez to dziecko pełnoletniości.

• Matka może wystąpić z powództwem o zaprzeczenie ojcostwa swojego męża w ciągu 12 miesięcy od chwili, w której dowiedziała się, że może on nie być biologicznym ojcem dziecka. Nie może się to jednak wydarzyć później niż do momentu osiągnięcia przez dziecko wieku pełnoletniego.

• Dziecko może złożyć pozew o zaprzeczenie ojcostwa po osiągnięciu pełnoletniości – w ciągu 12 miesięcy od momentu, w którym dowiedziało się, że domniemany ojciec może nie być jego rodzicem.

Uwaga! Nie można złożyć pozwu o zaprzeczenie ojcostwa jeszcze przed urodzeniem dziecka ani też po jego śmierci.

Jak długo trwa i czym skutkuje sprawa o zaprzeczenie ojcostwa

Czas trwania postępowania może być różny – zależnie od okoliczności. Sprawę znacznie przyspiesza zgodność stron i dołączenie do pozwu badań DNA. W takiej sytuacji już pierwszy termin posiedzenia sądu może być tym rozstrzygającym. Jeżeli strony nie są zgodne, sprawa może wydłużyć się nawet o kilka miesięcy.

Wyrok jest potwierdzeniem lub zaprzeczeniem ojcostwa. W tym drugim przypadku otwiera się przed biologicznym ojcem dziecka możliwość ustalenia ojcostwa, co wymaga osobnego wniosku i postępowania sądowego (powództwo o ustalenie ojcostwa).

Przeczytaj również, jak napisać uzasadnienie pozwu rozwodowego >>

Rozważmy najczęstszą sytuację. Rodzice małoletniego dziecka, którym w równym stopniu przysługuje władza rodzicielska, zamieszkują osobno. To, gdzie zamieszka dziecko, może wynikać z ich wspólnych ustaleń lub z decyzji sądu, jeśli rodzice nie mogą dojść w tej kwestii do porozumienia i matka lub ojciec (albo oboje) zwróci się z wnioskiem o ustalenie miejsca pobytu dziecka. Zmiana miejsca zamieszkania dziecka, a także kwestia alimentów, wymagają następnych wniosków, ale po kolei…

Zabezpieczenie i ustalenie miejsca pobytu dziecka – wnioski

Wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka – przy jednym bądź drugim rodzicu, składa się do sądu, aby sformalizować nową sytuację oraz by było jasne, pod czyją opieką przebywa na stałe małoletni lub małoletnia i które z rodziców może w związku z tym ewentualnie wystąpić o alimenty. Obowiązek alimentacyjny ciąży na obojgu, ale przyjmuje się, że rodzic, z którym mieszka dziecko, realizuje ten obowiązek poprzez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie, dlatego o alimenty pozywa się zwykle drugiego rodzica. Przed tym jednak konieczny jest wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka, składany do sądu rejonowego (wydział rodzinny), który to wniosek musi spełniać wszystkie wymogi pism procesowych. Aby prawidłowo go zredagować i niczego istotnego nie pominąć, warto skorzystać z pomocy generatora tego typu dokumentów…

Stwórz wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy sobie >>

Wniosek o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka

Czasami istnieje ryzyko, że jedno z rodziców nie czekając na decyzję sądu, może chcieć samodzielnie i w tajemnicy przed drugim rodzicem zdecydować o tym, gdzie dziecko ma mieszkać (zmiana miejsca zamieszkania dziecka bez zgody ojca/matki). Warto w takiej sytuacji profilaktycznie złożyć dodatkowo do sądu wniosek o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka na czas trwającego procesu, w którym właśnie ustala się to miejsce.

Zmiana miejsca pobytu dziecka – wniosek i alimenty

Niezależnie od pierwotnej decyzji sądu ustalającej miejsce pobytu/zamieszkania dziecka, może ono ulec zmianie – na przykład dlatego, że dziecko, które ma więcej niż 13 lat może chcieć wybrać, z którym z rodziców woli mieszkać lub wpłyną na to jakieś inne okoliczności. W takiej sytuacji również należy złożyć do właściwego sądu rodzinnego stosowny wniosek – o zmianę miejsca pobytu dziecka.

Zmiana miejsca pobytu dziecka a alimenty

Zmiana miejsca zamieszkania dziecka wiąże się z możliwością/koniecznością zmiany postanowień dotyczących obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka. Jeżeli dotychczas małoletnie dziecko było na przykład przy matce, a ojciec płacił na nie alimenty, po zmianie miejsca pobytu dziecka alimenty może płacić matka. Nie dzieje się to jednak automatycznie w momencie zamieszkania dziecka z ojcem. Nie można alimentów po prostu przestać płacić, mimo że sprawuje się już osobistą pieczę nad dzieckiem. Trzeba w tej sytuacji zainicjować kolejne postępowania sądowe – wystąpić z powództwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego oraz z wnioskiem o zasądzenie alimentów – w tym przypadku od matki. Można to zawrzeć w jednym pozwie, przyspieszając w ten sposób nieco bieg całej sprawy.

Zobacz, jak przygotować pozew o alimenty oraz w jakich sytuacjach alimenty na dziecko się należą >>

Umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej a alimenty

Zmiana miejsca pobytu dziecka to niestety nie zawsze przeprowadzka od matki do ojca czy odwrotnie. Zdarza się, że dziecko trafia do placówki opiekuńczo-wychowawczej. Co wtedy z alimentami? Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mówią, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka nie ustaje w takiej sytuacji. Świadczenia pieniężne zasądzone na dziecko muszą być uiszczane, a zarządza nimi osoba wskazana w wyroku alimentacyjnym przez sąd.

Pełnoletnie dziecko a alimenty – do kiedy trzeba płacić?

Jak długo trzeba płacić alimenty na dorosłe dziecko? To pytanie zadaje sobie wielu rodziców, których pociechy ukończyły już 18 rok życia i kontynuują naukę na studiach lub uczą się zawodu. Ogólna odpowiedź na tę wątpliwość brzmi: alimenty dla pełnoletniego dziecka należy płacić do momentu, w którym będzie ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Co to oznacza? Warto przestudiować to na konkretnych przykładach omówionych poniżej.

Alimenty na dorosłe dziecko studiujące

Do kiedy płacić alimenty na dorosłe dziecko, które zdecydowało się podjąć studia lub jakąkolwiek inną formę nauki? W takiej sytuacji o konieczności wypłacania świadczenia decyduje wspomniana wcześniej przesłanka, czyli zdolność dziecka do samodzielnego utrzymania się. W większości przypadków w trakcie studiów – nawet jeśli dziecko podejmie pracę na część etatu – nie będzie w stanie samodzielnie sfinansować swoich potrzeb. Oznacza to w praktyce, że zasądzone wcześniej alimenty na dziecko będą musiały być wypłacane nawet po osiągnięciu przez młodego studenta częściowej niezależności finansowej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których dziecko celowo przedłuża pobieranie świadczenia – notorycznie nie przygotowuje się do egzaminów bądź opuszcza obowiązkowe zajęcia, a w efekcie – przenosi się między kierunkami studiów i wydziałami. Jak przestać płacić alimenty na dorosłe dziecko, które postępuje w ten sposób? Należy zwrócić się do sądu rodzinnego ze specjalnym wnioskiem o anulowanie alimentów, ponieważ tylko sąd może unieważnić swoją poprzednią decyzję o konieczności wypłaty tego świadczenia.

Alimenty a praca dziecka

Co z alimentami, gdy dziecko kończy 18 lat, a jednocześnie podejmuje pracę zarobkową? Tutaj sytuacja wygląda podobnie do opisanej powyżej: opiekun zobowiązany do wypłacania alimentów dla dorosłego dziecka również może zgłosić się do sądu o cofnięcie decyzji o uiszczaniu tego świadczenia. Sąd zbada wówczas, czy zarobki z pracy dziecka są wystarczające do tego, by mogło ono samodzielnie się utrzymać – to znaczy bez pomocy rodziców i innych osób. Jeśli wypłacana co miesiąc pensja nie będzie wystarczająca do pokrycia bieżących kosztów życia oraz zgromadzenia majątku początkowego, wówczas sąd nie przychyli się do prośby wnioskodawcy o zniesienie obowiązku alimentacyjnego na dorosłe dziecko.

Warto tutaj wspomnieć o tym, że rodzic, wnioskując o zniesienie alimentów dla dziecka dorosłego, powinien uzasadnić swoje roszczenie. Warto to zrobić – przykładowo – dowiadując się, w jaki sposób młody człowiek pożytkuje swoje pieniądze, ponieważ jeśli żyje „ponad stan”, wyjeżdża na wakacje, dokonuje pierwszych poważnych zakupów lub zaciąga nieuzasadnione pożyczki czy kredyty, wówczas dalsze wspieranie dziecka może okazać się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i sąd przychyli się do wniosku rodzica o zniesienie alimentów na pracujące dziecko.

Alimenty na dorosłe, niepełnosprawne dziecko

Alimenty na dorosłe dziecko niepełnosprawne z reguły będą wypłacane do końca życia podopiecznego – ze względu na fakt, że taka osoba nie może podjąć pracy zarobkowej, a co za tym idzie, nie usamodzielni się finansowo nawet po osiągnięciu pełnoletności. Zniesienie alimentów na pełnoletnie dziecko z niepełnosprawnością w praktyce nie zdarza się więc zbyt często – chyba że stopień niepełnosprawności jest lekki, a praca zarobkowa, którą taka osoba podejmie, pozwoli jej na samodzielne utrzymanie się.

Alimenty dla zamężnej córki i alimenty na dorosłe dziecko, które ma dziecko

Do kiedy alimenty na dorosłe dziecko należy wypłacać osobie, która założyła już własną rodzinę – ożeniła się, wyszła za mąż lub ma własne dziecko? To pytanie budzi wiele kontrowersji, ponieważ w teorii założenie rodziny to krok, na który decydują się osoby o dobrej sytuacji finansowej. Nie zawsze jednak jest to oczywiste – po zgłoszeniu się do sądu z wnioskiem o zniesienie alimentów, urzędnicy powinni zbadać, czy dziecko które ma własne dziecko faktycznie nie może utrzymać się samodzielnie. Jeśli zaistnieją przesłanki do tego, by sądzić, że dana osoba sztucznie utrzymuje potrzebę pobierania świadczenia alimentacyjnego (celowo nie podejmuje zatrudnienia, nie dokształca się), wówczas sąd może stwierdzić, że sytuacja przybiera cechy sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i decyzja o przyznaniu alimentów zostanie cofnięta.

***

Alimenty na dziecko po 18 roku życia to trudny temat, a każda z takich sytuacji ma wiele odcieni – czasem to rodzic chce uchylić się od płacenia (wówczas drugi opiekun może zgłosić się o alimenty na dorosłe dziecko z funduszu alimentacyjnego), a czasem to dziecko sztucznie przedłuża swoją potrzebę pobierania świadczenia. W takich okolicznościach sąd zawsze bada sprawę indywidualnie i decyduje na podstawie dowodów, jakie uda mu się uzyskać w postępowaniu.

Rodzicom, którzy poszukują pomocy w uzyskaniu alimentów, polecamy zapoznanie się z artykułem Pozew o alimenty – jak go przygotować.