Spłata długu po śmierci ojca – czy zobowiązania zawsze się dziedziczy?

Czy zawsze ktoś spłaca długi po śmierci ojca? Kodeks Cywilny jasno określa tę sytuację – w przypadku śmierci każdej osoby wszystkie jej zobowiązania przechodzą automatycznie na spadkobierców. Jeżeli został sporządzony testament, staje się on głównym dokumentem opisującym podział majątku. W przypadku jego braku, następuje dziedziczenie ustawowe – w pierwszej kolejności dziedziczy współmałżonek i dzieci zmarłego.  Dopiero w dalszej kolejności spadek przypada w udziale rodzicom, rodzeństwu i ewentualnie dalszym krewnym.

Dziedziczenie dotyczy wszystkich, niezależnie od ich wiedzy o sytuacji materialnej osoby zmarłej. Spadkobierca, zgodnie z prawem, ma trzy możliwości w tej sytuacji:

• przyjęcie proste (przyjęcie wprost) –przyjęcie spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi;
• przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza – ograniczenie odpowiedzialności za długi;
• odrzucenie spadku – niczego się nie dziedziczy i nie spłaca się długów (po śmierci ojca lub innego spadkodawcy).

Przyjęcie lub odrzucenie spadku ma miejsce niezależnie od faktu, czy spadek dziedziczony jest ustawowo czy na mocy testamentu.

Jak sprawdzić długi zmarłego ojca?

W sytuacji kiedy nie można uzyskać informacji od najbliższych zmarłego o jego ewentualnych długach, pozostaje kilka możliwości sprawdzenia kondycji finansowej, w jakiej znajdowała się osoba zmarła.

• Sprawdzenie rejestrów BIK, BIG, KRD, ERIF – powołując się na toczące postępowanie w sprawie nabycia spadku i dołączając wymagane dokumenty (zazwyczaj wystarcza akt zgonu), można zasięgnąć informacji odnośnie do sytuacji finansowej spadkodawcy. Należy się jednak liczyć z odmową, ponieważ instytucje te niekiedy zgadzają się na udzielenie jakiejkolwiek informacji jedynie w sytuacji przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

• Złożenie do sądu wniosku o wykonanie spisu inwentarza – w takiej sytuacji komornik sądowy jest obowiązany dokonać oceny stanu posiadania zmarłego. Informacja ta jest zazwyczaj wystarczająca do podjęcia decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku przez dzieci zmarłego ojca.

Jak uniknąć dziedziczenia długów ojca?

Prawdą jest, że spadek automatycznie przechodzi na najbliższą rodzinę i krewnych zmarłego, jednak – jak zostało to już wspomniane – spadkobiercy nie są zmuszeni do jego przyjęcia, zwłaszcza jeżeli masa spadkowa dotyczy niespłaconych zobowiązań. Każdego spadkobiercę obowiązuje 6-miesięczny termin na złożenie oświadczenia (w sądzie lub notarialnie) o odrzuceniu lub przyjęciu spadku.

Jedną z możliwości uniknięcia spłaty długów po ojcu jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W tej sytuacji spadkobierca dziedziczy po zmarłym jedynie do wysokości zadłużenia. Jeżeli jednak wysokość zadłużenia przekracza wartość pozostałego majątku, można zrzec się spadku w całości. Należy pamiętać, że decyzja o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest nieodwracalna.

Jaki efekt daje odrzucenie spadku?

Zrzeczenie się spadku nie przerywa procesu dziedziczenia. Miejsce osoby zrzekającej się spadku zajmują jej dzieci, które w równych częściach dziedziczą udział rodzica. Warto o tym pamiętać w sytuacji, kiedy zmarły pozostawił po sobie wysokie zadłużenie.

Jak odrzucić spadek w imieniu dziecka?

W zrzeczeniu się spadku w imieniu małoletniego kluczową rolę odgrywają terminy. O ile w przypadku własnej osoby czynność ta jest prosta i polega na złożeniu stosownego oświadczenia przed sądem lub w obecności notariusza, w przypadku małoletniego dziecka procedura nieco się wydłuża. Jak należy ją przeprowadzić?

Odrzucenie spadku przez dzieci odbywa się za pośrednictwem rodziców, w obecności notariusza lub przed sądem, w czasie nie dłuższym niż 6 miesięcy od momentu, kiedy rodzice dowiedzieli się o nabyciu praw spadkowych przez dziecko.

• Pierwszym krokiem jest złożenie do sądu rodzinnego (do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich, odpowiedniego dla miejsca zameldowania dziecka) wniosku o dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Wniosek powinien zawierać podstawowe dane rodziców dziecka (imię, nazwisko, PESEL, adres zamieszkania). Ponadto należy w nim wskazać przyczynę, dla której chce się odrzucić spadek w imieniu dziecka. Do wniosku trzeba dołączyć akt urodzenia dziecka, potwierdzenie odrzucenia spadku przez rodzica, odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz dowód uiszczenia stosownej opłaty sądowej.
• Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego jest możliwe dopiero po uzyskaniu sądowego zezwolenia. W ramach jednego wniosku można poprosić sąd o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu kilkorga dzieci.

Więcej: Wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego – jak go napisać, gdzie i kiedy złożyć W tym przypadku ważny jest 6-miesięczny termin – od chwili rezygnacji ze spadku przez osobę dorosłą. Jego przekroczenie skutkuje automatycznym przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez dziecko. 

Jeżeli jednak dziecko odziedziczy dług…

Powodem takiej sytuacji może być przekroczenie ustawowego terminu na złożenie oświadczenia o rezygnacji ze spadku. W przypadku małoletniego dziecka czas oczekiwania na uzyskanie zezwolenia sądu na złożenie oświadczenia w imieniu dziecka może się wydłużyć. Po upływie 6-miesięcznego terminu sąd może postanowić o odmowie zgody na odrzucenie spadku przez małoletniego. Dlatego w takiej sytuacji należy reagować możliwe szybko od momentu wiadomości o śmierci spadkodawcy lub nabyciu prawa do spadku przez dziecko.

W przypadku kiedy sąd odmówił zgody na odrzucenie spadku przez małoletniego, uzasadniając odmowę innymi czynnikami, należy w terminie 7 dni wystąpić o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia. Od momentu doręczenia odpisu postanowienia wraz z uzasadnieniem rozpoczyna się 14-dniowy termin na wniesienie apelacji.

***

Więcej porad prawnych na naszym blogu – zajrzyj >>

Odrzucenie spadku przez małoletniego – w jakich okolicznościach warto odrzucić spadek?

Wniosek o odrzucenie spadku w imieniu dziecka (a raczej dwa rodzaje wniosków – o czym piszemy poniżej) należy złożyć w sytuacji, w której rodzic dziecka zdaje sobie sprawę z tego, że masa spadkowa zawiera długi przekraczające jej wartość. Wniosek do sądu o odrzucenie spadku przez małoletniego warto złożyć w dwóch sytuacjach:

• gdy dziecko zostało wyraźnie wskazane jako spadkobierca w testamencie osoby zmarłej;
• gdy rodzic dziecka był głównym spadkobiercą, jednak odrzucił spadek, w efekcie czego prawo do schedy zyskał zstępny, a więc jego dziecko.

Sytuacja ta dotyczy wyłącznie małoletnich dzieci, ponieważ osoby dorosłe, które ukończyły 18 rok życia, są w pełni zdolne do podejmowania czynności prawnych i samodzielnie mogą odrzucić spadek.

Ile czasu ma rodzic na odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Kiedy musi nastąpić zrzeczenie się spadku przez małoletniego? Termin jest jasno określony i wynosi on 6 miesięcy. Generalnie wedle przepisów prawa,spadkobierca ma pół roku,od momentu dowiedzenia się, że został spadkobiercą, na decyzję co do dalszego postępowania ze schedą – może ją odrzucić lub przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza. W sytuacji, w której prawo do dziedziczenia nabywają dzieci (gdy ich rodzic odrzucił spadek), procedura się wydłuża. Po odrzuceniu spadku należy więc jak najszybciej złożyć pisma potocznie określane jako wnioski o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego do sądu, by zaoszczędzić sobie zbędnych nerwów.

Jeśli jednak procedura wnioskowania zrzeczenia się spadku przez małoletniego przedłuży się, a wszystkie formalności przekroczą 6 miesięcy, nie należy się martwić. Orzecznictwo sądowe w tym zakresie mówi jasno: okres, w którym rozpatrywany jest wniosek o odrzucenie spadku przez małoletniego nie liczy się do biegu okresu, w którym ustawowo należy odrzucić spadek. Warunkiem jest jednak złożenie stosownego wniosku do sądu.

Wniosek o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego – jak napisać i o czym pamiętać?

Jak napisać wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletnich dzieci? Do pobrania w Internecie dostępnych jest wiele wzorów takich wniosków, natomiast ich wypełnienie jest szczególnie ważne w kontekście przekonania sądu, co do słuszności zawartych w nich argumentów. Koniecznym będzie więc napisanie uzasadnienia. Zazwyczaj zawiera ono po prostu wskazanie, że długi po ojcu lub matce osoby składającej wniosek, czyli długi po dziadku lub babci małoletniego spadkobiercy, przekraczają wartość samego spadku. Dziecko nie może samodzielnie odrzucić takiego spadku, więc niezbędne będzie złożenie dwóch wniosków.

• Pierwszy z nich to wniosek o wyrażenie zgody na podjęcie w imieniu małoletniego czynności przekraczającej zwykły zarząd w postaci złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku (potocznie określany jako wniosek o zgodę na odrzucenie). Po rozpatrzeniu tego wniosku sąd udziela zgody na działanie w imieniu małoletniego. Oprócz samego wniosku należy również dołączyć do niego odpis aktu urodzenia dziecka, dowód opłaty sądowej, akt zgonu osoby, po której spadek jest odrzucany, potwierdzenie odrzucenia spadku przez rodzica dziecka. We wniosku musi oczywiście znaleźć się uzasadnienie co do tego, dlaczego chce się odrzucić spadek w imieniu małoletniego.
• Drugi z nich to wniosek o odebranie i zatwierdzenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego (potoczenie określany jako właściwe odrzucenie). Tutaj również należy dołączyć kopię aktu zgonu spadkodawcy, a także napisać uzasadnienie do wniosku, dzięki któremu sąd będzie wiedział, że rodzic reprezentuje wolę małoletniego.

Gdzie złożyć wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego i ile to kosztuje?

Oba opisane powyżej wnioski o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego muszą zostać złożone do sądu rejonowego (do wydziału rodzinnego i nieletnich), właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka lub miejsca jego pobytu. Opłata za pierwszy wniosek wynosi 40 złotych, natomiast za drugi – 100 złotych, więc w przypadku, gdy dzieci – spadkobierców jest więcej, warto ująć je w ramach jednego wniosku, bez tworzenia osobnych dla każdego dziecka.

Zanim dojdzie do odrzucenia spadku przez małoletniego – o co pyta sąd?

Przy wydawaniu decyzji o pozwoleniu na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego jego rodzicom, sędzia zazwyczaj przesłuchuje tylko wnioskodawców i na podstawie ich zeznań wydaje decyzję. Jeśli uzasadnienie odrzucenia spadku przez małoletniego jest jasne, a wniosek nie ma braków formalnych, sąd wydaje pozytywną decyzję.

Po uzyskaniu zgody na odrzucenie wniosku w imieniu małoletniego, rodzic musi udać się do sądu lub notariusza (w zależności od tego, na jakiej drodze odrzuca spadek) i złożyć tam oświadczenie o odrzuceniu spadku przez dziecko. Dokładnie taka sama procedura dotyczy odrzucenia spadku małoletniego mieszkającego za granicą czy odrzucenia spadku w imieniu małoletniego przez jednego rodzica.

Po więcej informacji z obszaru władzy rodzicielskiej i prawa rodzinnego zapraszamy na blog z poradami Itogis.