Jak zaczyna się te procedury, ile kosztuje pozew o separację i czy można złożyć wniosek o separację, a alimenty zostaną uwzględnione przez sąd – zwłaszcza, jeśli w małżeństwie funkcjonują małoletnie dzieci? O tym wszystkim poniżej…

Od czego zacząć rozwód – sąd nakłania do separacji

Małżonkowie, którzy decydują się na rozstanie i decyzję tę chcą usankcjonować prawnie, muszą udać się do sądu celem uzyskania rozwodu. Niemal w każdym przypadku, gdy sąd nabierze wątpliwości co do trwałego i całkowitego rozkładu związku, będzie jednak nakłaniał ich w pierwszej kolejności do separacji. Jest to bowiem okres, w którym para z powodzeniem może zdystansować się do swoich problemów, a sama rozłąka może umocnić ją w decyzji o rozstaniu lub – w odwrotnie – skłonić do poszukania kompromisu. Zanim jednak małżonkowie podejmą taki lub inny wybór, muszą wiedzieć, jakie będą konsekwencje w każdym z przypadków. A zatem: co to jest separacja, ile powinna trwać, czym różni się od rozwodu i jak złożyć pozew do sądu w tej sprawie?

Rozwód a separacja – podstawowe różnice

Separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, wywołuje w sytuacji małżonków dużo łagodniejsze konsekwencje. Tak naprawdę wydanie przez sąd decyzji o separacji skutkuje przede wszystkim ustaniem wspólnoty majątkowej. Oprócz tego taką decyzję można uzyskać łatwiej, niż decyzję o rozwodzie – przy czym orzeczenie separacji nie może stać w sprzeczności do zasad współżycia społecznego. Co to oznacza? Przykładowo, jeśli jeden z małżonków jest zależny od drugiego – z powodu choroby czy niepełnosprawności – to wówczas uzyskanie decyzji o separacji będzie niezwykle trudne. Separacji nie uzyska się również wówczas, gdyby przez tę decyzję miało ucierpieć dobro małoletnich dzieci. Dodatkowo w okresie pozostawania w separacji małżonkowie nadal zachowują względem siebie prawa i obowiązki wynikające z zawarcia małżeństwa i nie mogą wchodzić w nowe, formalne związki małżeńskie.

Rozwód, oprócz fizycznego rozstania małżonków, również powoduje ustanie wspólnoty majątkowej, a dodatkowo znosi wszelkie prawa i obowiązki wynikające z zawarcia związku małżeńskiego. Jeśli rozwód jest jednak orzekany w przypadku pary posiadającej małoletnie dzieci, wówczas oboje rodziców mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki.

Przeczytaj też: Jak się rozwieść – rozwód krok po kroku >>

Separacja – ile kosztuje cała procedura?

Ile trzeba zapłacić za separację? Koszt ten zależy od kilku czynników.

• W przypadku, gdy małżonkowie wspólnie chcą złożyć do sądu wniosek o separację, muszą uiścić opłatę urzędową w wysokości 100 złotych.
• Jeśli tylko jedno z małżonków składa wniosek o separację (i alimenty lub inne roszczenia), to wówczas koniecznym może okazać się przeprowadzenie rozprawy. W takiej sytuacji koszt zwiększa się o 600 złotych.

Ile trwa separacja sądowa?

Kwestia tego, ile trwa separacja, nie jest regulowana przez żadne przepisy – para może pozostawać w tym stanie tak długo, jak uważa to za stosowne, a dodatkowo nie istnieje również określany prawem obowiązek, wedle którego należałoby zakończyć separację rozwodem. Aby ją przerwać, trzeba złożyć do sądu specjalny wniosek o przerwanie separacji lub złożyć pozew o rozwód – jeśli małżeństwo postanowiło definitywnie się rozstać.

Jednak rozwód…

Gdy małżonkowie po okresie separacji sądowej decydują się na zakończenie małżeństwa, pierwszym krokiem do formalnego końca związku jest złożenie pozwu rozwodowego. W wielu przypadkach pary decydują się skorzystać z pomocy adwokata już na tym wstępnym etapie sprawy. Czy zawsze jest to konieczne?

Istnieją rozwiązania, które pozwalają na szybkie i samodzielne sporządzenie takiego pozwu on-line, a następnie pobranie go do wydruku. Pominięcie udziału osób trzecich na początku drogi do rozwodu nie tylko pozwala przyspieszyć procedurę i ograniczyć koszty związane z przygotowaniem profesjonalnego pisma procesowego przez prawnika, ale przede wszystkim w ogóle ułatwia zrobienie pierwszego kroku i podjęcie tak ważnej i w wielu przypadkach wyzwalającej decyzji. Takim właśnie rozwiązaniem jest kreator pozwów i wniosków Itogis, który za jedyne 100 zł netto generuje w formie kompletnej, prawidłowej i gotowej do złożenia w sądzie pozew rozwodowy.   

Skorzystaj z narzędzia Itogis – bez umawiania się na spotkania z radcą prawnym i oczekiwania na kolejne terminy!

Separacja a alimenty na małżonka – przesłanki

Większość osób utożsamia pojęcie alimentów ze świadczeniami należącymi się dziecku. To oczywiście najpowszechniejsze i najbardziej trafne skojarzenie mające odbicie w rzeczywistości, jednak nie można zapominać o tym, że alimenty mogą również trafiać bezpośrednio do małżonka – także w trakcie separacji. Kiedy jest to możliwe? 

• O takie świadczenie może ubiegać się wyłącznie małżonek, którego winy nie stwierdzono podczas orzekania o separacji. Jeśli tak się stało, wówczas nie otrzyma on od męża lub żony żadnych pieniędzy.

• Drugą przesłanką, jaka musi zaistnieć, by mąż lub żona otrzymali alimenty w trakcie separacji, jest ich przebywanie w niedostatku. Co to oznacza w praktyce? Jeśli wyłącznie jedna osoba w małżeństwie zarabiała pieniądze, a druga opiekowała się domem i dla tej strony, która nie pracowała separacja oznacza znaczne pogorszenie się stanu majątkowego wraz z niemożnością spełnienia swoich podstawowych potrzeb, wówczas mąż lub żona postawieni w takiej sytuacji mogą ubiegać się o alimenty. 

Jeśli obowiązek alimentacyjny wobec małżonka w separacji zostanie orzeczony przez sąd, nie będzie miał on ram czasowych – może cofnąć go jedynie kolejne orzeczenie sądu. Wysokość alimentów ustala się z kolei biorąc pod uwagę zarówno zarobki i majątek danej osoby, jak i sam jej potencjał do zarabiania pieniędzy, a także wysokość kosztów spełniania uzasadnionych potrzeb życiowych drugiej strony sporu.

Jeśli to właśnie Ciebie czeka złożenie pozwu lub wniosku o separację, zachęcamy do skorzystania z naszego generatora pism sądowych, stworzonego we współpracy z najlepszymi informatykami i prawnikami specjalizującymi się w prawie rodzinnym. Więcej informacji o samej separacji odnajdziesz natomiast w jednym z poprzednich artykułów Separacja – co to jest i jakie są jej skutki prawne.

Separacja a alimenty na dzieci

Każdorazowo podczas rozstrzygania wniosku lub pozwu o separację, sąd musi również pochylić się nad kwestią alimentów na dziecko. Nie ma bowiem możliwości, by w orzeczeniu separacji nie został zawarty podział kosztów utrzymania i wychowania dzieci względem obojga rodziców. 

Najczęściej oczywiście alimenty w separacji będzie płaciła ta osoba, przy której dziecko nie pozostaje, w zakresie umożliwiającym pokrycie potrzeb materialnych i niematerialnych potomka. Przy ustalaniu wysokości takich świadczeń (podobnie jak przy ustalaniu wysokości alimentów na małżonka) bierze się także pod uwagę wysokość majątku, zarobków i zdolności do pracy zarobkowej danej osoby. Warto tutaj zaznaczyć, że co do zasady dziecko powinno żyć na poziomie zbliżonym do rodziców, dlatego im wyższe są zarobki jednej ze stron, tym potencjalnie wyższe będą alimenty.

Podobnie jak następuje ustalenie miejsca pobytu dziecka przed rozwodem, tak również i w trakcie separacji takie ustalenie powinno mieć miejsce (jeśli oczywiście para nie będzie w tym czasie ze sobą mieszkać). Jak przebiega takie ustalenie?

Decyzja dziecka o miejscu zamieszkania

Jeśli dziecko ma poniżej 13 lat, wówczas w sądzie reprezentuje go przedstawiciel ustawowy (zazwyczaj jest to rodzic lub inny krewny), a w przypadku jego braku – sąd opiekuńczy czy kurator. Z kolei po przekroczeniu 13 roku życia samodzielna decyzja dziecka o miejscu zamieszkania będzie decydująca w tej kwestii, co także wpłynie na orzeczenie sądu o przyznaniu alimentów jednej ze stron.

Separacja nieformalna a alimenty

Kolejną kwestią, która zastanawia osoby będące w małżeństwie, ale mieszkające osobno jest to, czy w przypadku takiej „nieformalnej” separacji również można ubiegać się o alimenty. Co do zasady – nie, ponieważ osobom będącym w małżeństwie nie można zasądzić alimentów. Tutaj natomiast do głosu dochodzi kwestia świadczeń na rzecz rodziny i konieczności wzajemnego wspierania się, których nie redukuje nawet separacja formalna. Z samej istoty małżeństwa wynika więc, że partnerzy (także w trakcie rozstania) powinni wspierać się – również finansowo.

Separacja a mieszkanie razem – co mówi prawo

Jeśli para zdecyduje się na separację, a do tej pory obie osoby zamieszkiwały w tym samym miejscu, to – wbrew pozorom – żadna z nich nie musi się wyprowadzać (chyba, że ma taką potrzebę/możliwość i chce opuścić dom lub mieszkanie). Jak więc funkcjonować we dwójkę, jeśli sąd orzekł separację? Prawo przygotowuje na taką okoliczność rozwiązanie i umożliwia sądowi dokonanie podziału mieszkania – w kontekście sposobu korzystania z danego lokum. Warto tutaj dodać, że podział mieszkania względem korzystania z przestrzeni w żadnym wypadku nie jest tożsamy z podziałem majątku – są to dwie osobne sprawy. Jak taki podział wygląda w praktyce?

Separacja a korzystanie z mieszkania

Sąd bierze pod uwagę powierzchnię mieszkania i podział na poszczególne pomieszczenia. W orzeczeniu zwykle łazienka czy kuchnia pozostają do dyspozycji wspólnej obojga małżonków, natomiast pokoje są dzielone (w miarę możliwości – po równo) między męża i żonę. Jeśli w związku jest dziecko, wówczas sąd przyznaje do użytku więcej pomieszczeń tej stronie, przy której dziecko częściej przebywa. Dodatkowo w takim orzeczeniu mogą być zawarte zakazy i nakazy co do wspólnego funkcjonowania małżonków w jednym mieszkaniu lub domu, obejmujące – przykładowo – kwestię zapraszania obcych osób czy zmiany wyposażenia mieszkania.

Więcej informacji o samym procesie separacji, jej konsekwencjach i skutkach (nie tylko dla małżonków) znajduje się w jednym z naszych wcześniejszych artykułów Separacja – co to jest i jakie są jej skutki prawne.

Separacja a eksmisja – kiedy może nastąpić?

Eksmisja przy separacji może nastąpić wyłącznie na wniosek jednego z małżonków. Jest ona zwykle zasądzona wtedy, gdy mamy do czynienia z separacją z orzekaniem o winie. W praktyce osoba, która stanowi dla drugiego małżonka (i/lub dla ich dzieci) zagrożenie, będzie musiała wyprowadzić się z dotychczas zajmowanego mieszkania lub domu. Więcej informacji o tym, jak napisać pozew o separację z orzekaniem o winie lub bez, a także narzędzie pomagające napisać taki wniosek znajdują się w zakładce Pozew o separację – zapraszamy do skorzystania z możliwości samodzielnego wygenerowania takiego dokumentu.

Separacja a opłaty za mieszkanie

Co do zasady, małżonkowie pozostający we wspólnym mieszkaniu w czasie separacji są zobowiązani do opłacania rachunków (niezależnie od tego, czy nieruchomość jest własnościowa, czy może wynajmowana) w równy sposób lub proporcjonalnie do zajmowanych części mieszkania. Istnieją jednak sytuacje, w których jedna osoba z pary wyprowadza się i tutaj rozkład opłat zależy od wielu czynników oraz od ustaleń między partnerami. Często zdarza się tak, że żona lub mąż opuszcza mieszkanie wraz z dzieckiem, a osoba pozostająca w danej nieruchomości wymaga od strony wyprowadzającej się dalszego uczestnictwa w opłatach. W takiej sytuacji jednak, jeśli jedno z małżonków zajmuje dotychczasowe mieszkanie, a jednocześnie nie przebywa z nim dziecko, obowiązek utrzymania tego mieszkania spada na jego lokatora – domaganie się opłat od osoby, która nie tylko wyprowadziła się, ale również sprawuje pieczę nad dzieckiem, byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Separacja a mieszkanie jednego z małżonków

Ta kwestia również spędza sen z powiek wielu parom, które do tej pory mieszkały w nieruchomości należącej wyłącznie do jednego z małżonków (nabytej przed ślubem lub w trakcie trwania małżeństwa z intercyzą). W praktyce nie może być jednak sytuacji, w której jeden z małżonków podczas separacji „wyrzuca” z mieszkania drugą osobę dlatego, że jest wyłącznym właścicielem nieruchomości – zwłaszcza jeśli ta druga osoba pozostaje w niedostatku lub stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, dzięki któremu mogłaby mieć fundusze na wynajem bądź kupno innego mieszkania. Takie okoliczności również byłyby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Do kwestii opłat uiszczanych przez małżonków w trakcie separacji dochodzi także temat alimentów. Najczęściej sąd orzeka alimenty wówczas, gdy wniosek dotyczył separacji z orzekaniem o winie. Więcej praktycznych informacji o tym, jak ma się kwestia alimentów w kontekście omawianego powyżej tematu, znajduje się w artykule Separacja a alimenty – kto, na kogo i czy w ogóle trzeba płacić przed rozwodem.