Sprawa o ustalenie miejsca pobytu dziecka odbywa się w celu wyznaczenia przez sąd miejsca pobytu/zamieszkania małoletniego bądź małoletniej przy konkretnej osobie – jednym z rodziców lub innych opiekunów. Wyrok taki jest niezbędny między innymi do tego, aby strona pełniąca osobistą pieczę nad dzieckiem mogła wnioskować o zasądzenie alimentów.

Zakładanie sprawy – wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka

Założenie sprawy o ustalenie miejsca pobytu dziecka wymaga złożenia do sądu rodzinnego (wydział rodzinny sądu rejonowego właściwego dla aktualnego miejsca zamieszkania dziecka) wniosku o ustalenie miejsca pobytu dziecka. Dokument taki musi spełniać wymogi pism procesowych i być odpowiednio sformułowany, bo to właśnie na jego podstawie podejmowana jest decyzja w sprawie. Należy w nim zawrzeć dane personalne wszystkich stron postępowania oraz przede wszystkim przekonującą argumentację i załączyć ewentualnie dokumentację, która ilustruje przedstawione we wniosku argumenty. Opłata do wniosku o ustalenie miejsca pobytu dziecka, którą należy wnieść przy składaniu dokumentu do sądu wynosi obecnie 100 zł.

Przeczytaj też Wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka – co musi zawierać i jak go napisać >>

Wniosek o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka

Równocześnie z wnioskiem o ustalenie miejsca pobytu dziecka warto niekiedy złożyć też do tego samego sądu wniosek o zabezpieczenie miejsca pobytu/zamieszkania dziecka (na czas toczącej się sprawy o ustalenie miejsca pobytu). To środek zapobiegawczy stosowany w przypadku sytuacji konfliktowych, w których istnieje podejrzenie, że jedna ze stron postępowania mogłaby, nie czekając na wyrok sądu i nie uzgadniając tego z drugim rodzicem, samowolnie spowodować zmianę miejsca zamieszkania dziecka.

Stwórz wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka >>

Kto zakłada sprawę o ustalenie miejsca pobytu/zamieszkania dziecka

Sprawę o ustalenie miejsca pobytu dziecka przy sobie może założyć matka lub ojciec, którzy nie zostali wcześniej pozbawieni przez sąd władzy rodzicielskiej, ale także inne osoby sprawujące rzeczywistą opiekę nad dzieckiem (na przykład babcia lub dziadek zajmujący się małoletnim czy małoletnią, której rodzice nie wypełniają należycie swoich rodzicielskich obowiązków). W niektórych przypadkach takie postępowanie wszczynane jest z urzędu.

Jak może przebiegać i ile trwa sprawa o ustalenie miejsca zamieszkania dziecka

Zależnie od stopnia skomplikowania sprawy o ustalenie miejsca pobytu dziecka, może ona trwać niekiedy nawet wiele miesięcy (mowa tu o pierwszej instancji). Sąd zapoznaje się z argumentacją zaprezentowaną w pozwie, bada sytuację rodzinną dziecka, czasami przesłuchuje świadków, często także zapoznaje z jego osobistą opinią (szczególnie – choć nie tylko wtedy, gdy nie jest ono ubezwłasnowolnione i ma skończone 13 lat). Aby podjąć najlepszą dla dobra dziecka decyzję sąd zasięga również opinii biegłych – na przykład psychologów dziecięcych.

Orzeczenie w sprawie o ustalenie miejsca pobytu dziecka

Warto zaznaczyć w tym miejscu, że orzeczenie, który zapada w sprawie o ustalenie miejsca pobytu dziecka wcale nie musi obowiązywać aż do czasu osiągnięcia przez to dziecko pełnoletności. Zmieniające się okoliczności życiowe mogą bowiem sprawić, że za jakiś czas ponownie konieczne będzie sądowne ustalenie miejsca zamieszkania dziecka. Dość często zdarza się na przykład tak, że pierwotnie zamieszkujące przy matce dziecko chce zamieszkać z ojcem (lub odwrotnie). Wtedy ponownie wnioskuje się do sądu – tym razem w sprawie formalnej zmiany miejsca pobytu dziecka i ewentualnie uchylenie obowiązku alimentacyjnego i zasądzenie alimentów od drugiego rodzica.

Przeczytaj też Zmiana miejsca pobytu dziecka a alimenty >>

Wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka – kiedy jest potrzebny?

Ustalenie miejsca pobytu dziecka jest konieczne w sytuacji, w której rodzice się rozwodzą – jest to oczywiste. Natomiast istnieją jeszcze inne okoliczności, w których trzeba to zrobić:

• przebywanie rodziców w separacji z oddzielnym zamieszkiwaniem,
• w sytuacji, w której małżeństwo nadal trwa, ale mąż i żona zamieszkują osobno,
• w przypadku rozpadu związku o charakterze konkubinatu.

Warto również wiedzieć, że gdy dziecko osiąga wiek 13 lat, wówczas może już samodzielnie decydować o sobie w trakcie trwania czynności procesowych jego dotyczących. Oznacza to, że nie tylko decyduje o chęci udziału w postępowaniu, ale również może zadecydować, z którym rodzicem zamieszka po rozwodzie.

Ustalenie miejsca pobytu dziecka – argumenty

Konieczność ustalenia miejsca pobytu dziecka wynika wprost z przepisów kodeksu cywilnego przywołanego we wstępie do tego artykułu, natomiast jest niezwykle istotne ze względów formalnych i z uwagi na bezpieczeństwo małoletniego.

Aby sąd ustalił miejsce pobytu dziecka przy matce lub przy ojcu, muszą zajść okoliczności, w świetle których decyzja ta będzie uzasadniona. Co do zasady, dziecko pozostaje przy tym z rodziców, który otrzymał pełnię władz rodzicielskich. Jeśli po rozwodzie oboje rodziców zachowuje prawa rodzicielskie, wówczas decyzja o miejscu pobytu dziecka zapada zgodnie z tym, u którego rodzica dziecko przebywa częściej.

Jeśli potrzebujesz więcej informacji o samym wniosku o ustalenie miejsca pobytu dziecka (czyli o formalnościach prowadzących do uzyskania takiej decyzji), zajrzyj do artykułu „Wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka – co musi zawierać i jak go napisać”. O odebraniu praw rodzicielskich i konsekwencjach takiego postanowienia sądu, więcej informacji jest w tekście „Odebranie praw rodzicielskich – przebieg postępowania krok po kroku”.

Jak już zostało to wspomniane, w ustaleniu miejsca pobytu dziecka chodzi również o jego bezpieczeństwo. Taka informacja jest istotna choćby dla innych członków rodziny, dla organów kontrolujących (kurator – jeśli rodzina takowego posiada) czy dla szkoły. Jest to również ważne w skrajnych sytuacjach – takich jak bezprawne przetrzymywanie dziecka przez rodzica, przy którym nie zostało ustalone miejsce zamieszkania dziecka (co jest argumentem podczas – chociażby – interwencji policji).

Zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka

Nieco inną sytuacją jest moment, w którym rodzic składa wniosek o zabezpieczenie miejsca pobytu dziecka na czas rozwodu lub w czasie innych okoliczności. Co to oznacza?

W praktyce sprowadza się to do zapewnienia dziecku bezpieczeństwa w przypadku spraw rozwodowych, w których zachodzi przypuszczenie, że pozostanie z jednym z rodziców mogłoby negatywnie wpłynąć na zdrowie i życie małoletniego. Udzielenie zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsca pobytu dziecka może rozegrać się jeszcze przed rozwodem, przy czym osoba składająca wniosek o takie zabezpieczenie musi udowodnić jego zasadność. Dodatkowo rozwiązanie to stosuje się również w sytuacji, w której zachodzi podejrzenie, że brak zabezpieczenia miejsca pobytu dziecka mógłby wpływać na łamanie postanowień sądu lub na nieosiągnięcie celu wydania wyroku (przykładowo zabezpieczenie takie może być zastosowane po wydaniu decyzji o zakazie zbliżania się jednego z rodziców do dziecka). Rodzic, który nie zgadza się z decyzją, może złożyć zażalenie na postanowienie o zabezpieczeniu miejsca pobytu dziecka.