Przemoc psychiczna i rozwód często idą w parze, choć niekiedy trudno udowodnić przed sądem psychiczne znęcanie się pozwanego lub pozwanej nad współmałżonkiem czy ich dziećmi. Psychiczna przemoc w rodzinie ma zwykle miejsce w domowym zaciszu, bez świadków. Dodatkowo ofiara przemocy psychicznej może długo nie zdawać sobie sprawy z sytuacji, racjonalizując zachowanie drugiej strony i popadając przy tym w coraz gorszy stan psychofizyczny. Agresor w tym czasie może zyskać głębokie przekonanie o słuszności swojego postępowania.

Formy przemocy psychicznej

Co to jest przemoc psychiczna? Jej objawy bywają różne (przykładową listę najczęściej występujących umieszczamy poniżej), zawsze jednak sprowadza się ona do działania bądź zaniechania , wymierzone w drugą osobę, mające na celu jej poniżenie, zastraszenie itd. . Aby mówić przy rozwodzie o przemocy psychicznej jako powodzie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia, zachowania te muszą mieć charakter długotrwały i powtarzalny. Jedna czy dwie kłótnie, w czasie których padają ostre, raniące kogoś słowa, zwykle nie kwalifikują się jeszcze jako znęcanie się psychiczne i nie dają podstaw do pozwu o rozwód z orzeczeniem o winie.

Przykładowe formy przemocy psychicznej w małżeństwie

Przemoc psychiczna w związku to nie tylko agresja słowna w postaci wyzwisk rzucanych pod adresem współmałżonka. Objawów takiej przemocy jest niestety znacznie więcej:

• upokarzanie drugiej osoby, lekceważenie jej, naśmiewanie się, traktowanie z pogardą;
• grożenie, straszenie, obrażanie, szantażowanie, manipulowanie;
• kontrolowanie, inwigilacja, ograniczanie, wymuszanie posłuszeństwa i podporządkowania;
• izolowanie ofiary od innych ludzi (rodziny, przyjaciół, znajomych);
• ciągłe krytykowanie i obwinianie o wszystko, wywoływanie awantur;
• publiczne zawstydzanie, używanie wulgaryzmów, niszczenie rzeczy ofiary;
• dręczenie – ograniczanie ilości snu, nieliczenie się z potrzebami, brak pomocy, np. w chorobie.

Jedną z częstych form przemocy psychicznej w rodzinie jest również przemoc ekonomiczna, która objawia się finansowym uzależnieniem ofiary od agresora. Sprawca takiej przemocy nie pozwala drugiej osobie, z którą jest w związku, pracować zarobkowo, mieć własnych pieniędzy ani dysponować wspólnymi.

Konsekwencje przemocy psychicznej w domu

Ofiarą przemocy psychicznej w rodzinie może być każdy – zarówno dziecko, jak i człowiek dorosły, żona lub mąż. W kontekście rozwodów najczęściej jednak wśród ofiar psychicznego znęcania się pojawiają się kobiety i dzieci.

Im dłużej ofiara poddawana jest przemocy psychicznej, tym gorsze są konsekwencje. Drastycznie obniża się u takiej osoby poziom samooceny, zanika poczucie godności, pojawiają się lęk, niepewność, bezradność, brak samodzielności i uzależnienie od agresora. Życie w nieustającym stresie, pod presją może prowadzić do głębokiej depresji. W przypadku dzieci konsekwencje sięgają o wiele dalej, ponieważ w swoim dorosłym życiu mogą one wyjść z roli ofiary, zamieniając się w agresora.

Przemoc psychiczna a rozwód – znęcanie się psychiczne można udowodnić!

Ofiara przemocy psychicznej w małżeństwie może uzyskać rozwód z orzeczeniem o winie, udowadniając przed sądem psychiczne znęcanie się nad nią współmałżonka. Co może stanowić dowód w sprawie?

• Zeznania ofiary przemocy psychicznej stanowią zwykle najważniejszy dowód, ale powinny być poparte dowodami.
• Cennym materiałem dowodowym w sprawie o rozwód przy przemocy psychicznej w związku są zeznania świadków (członków rodziny, sąsiadów, znajomych). Najlepiej, jeśli są to osoby, które były bezpośrednimi świadkami aktów przemocy psychicznej, ale mogą to być również świadkowie, którzy tylko o niej słyszeli – na przykład z rozmów z ofiarą, która zwierzała im się ze swoich problemów.

• Dowodem może być dokumentacja świadcząca o podjęciu przez ofiarę terapii psychologicznej lub psychiatrycznej, o jej uczestnictwie w różnego rodzaju grupach wsparcia etc.

• Jeśli psychiczne znęcanie się jest jakkolwiek „utrwalone” – widać je w mailach czy SMS-ach wysyłanych do ofiary albo odręcznie pisanych do niej wiadomościach – warto włączyć je do pozwu jako dowody w sprawie.

• Jeszcze cenniejszym dowodem mogą być nagrania (rozmów, kłótni czy określonych zachowań sprawcy przemocy) rejestrowane bez wiedzy agresora. Niektórzy w tym celu decydują się nawet na skorzystanie z usług oferowanych przez prywatnego detektywa.

• W udowodnieniu przemocy psychicznej mogą pomóc również dowody rzeczowe – na przykład w postaci zniszczonych celowo przedmiotów ofiary.

• Niebieska Karta i wszystko, co z nią związane, stanowi jeden z najważniejszych argumentów w zakresie udowadniania winy podczas rozwodu z powodu istnienia przemocy psychicznej w rodzinie. Materiałem dowodowym może być w tym przypadku między innymi dokumentacja prezentująca sytuację w rodzinie, tj. opinie pracowników MOPS na jej temat czy zeznania policjantów dotyczące ewentualnych interwencji.

***

Jeśli jesteś ofiarą przemocy psychicznej w małżeństwie (lub jakiejkolwiek innej formy znęcania się), nie czekaj –  złóż pozew o rozwód z orzekaniem o winie i zgłoś podejrzenie popełnienia przestępstwa! Przemoc – także przemoc psychiczna – podlega karze.

Według polskiego prawa małżeństwo może być rozwiązane, unieważnione lub uznane na nieistniejące. W pierwszym przypadku orzeka się rozwód, gdy pomiędzy żoną i mężem nastąpił trwały i całkowity rozpad pożycia małżeńskiego (w aspekcie emocjonalnym, fizycznym i ekonomicznym). Druga i trzecia możliwość dotyczą zupełnie innych okoliczności. Czym zatem różnią się nieistnienie małżeństwa i unieważnienie małżeństwa?

Nieistnienie małżeństwa

Do prawidłowego zawarcia małżeństwa niezbędne jest spełnienie określonych warunków. Jeśli choćby jeden z tych warunków nie jest spełniony, a dochodzi do ogłoszenia danej pary małżeństwem i sporządza się akt ślubu, takie małżeństwo może zostać uznanie za małżeństwo nieistniejące.

Warunki, które muszą być spełnione, aby zawarte małżeństwo nie było małżeństwem nieistniejącym

• Osoby biorące ślub muszą być różnej płci. Prawo w Polsce dopuszcza tylko małżeństwa zawierane pomiędzy kobietą i mężczyzną.
• Obie osoby muszą być obecne podczas aktu zawierania małżeństwa. Co do zasady, ślub nie może być udzielony pod nieobecność jednego czy obojga przyszłych małżonków.
• Zgodne oświadczenia woli kobiety i mężczyzny o chęci wstąpienia w związek małżeński muszą być złożone przed osobą uprawnioną – kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego lub przed duchownym.

Niedopełnienie jednego lub więcej z powyższych punktów przy zawieraniu małżeństwa może skutkować małżeństwem nieistniejącym, co ma swoje dalsze konsekwencje prawne – między innymi w kontekście ewentualnego obowiązku alimentacyjnego czy na przykład w kwestii dziedziczenia majątku.

Ustalenie nieistnienia małżeństwa

Z powództwem o ustalenie nieistnienia małżeństwa mogą wystąpić do sądu osoby, których to dotyczy bezpośrednio (czyli małżonkowie, których małżeństwo zostało zawarte nieprawidłowo) lub wszystkie inne, które mają w tym interes prawny – może to być choćby spór o spadek. Co istotne, polskie prawo dopuszcza wnioskowanie o ustalenie nieistnienia małżeństwa nawet w sytuacji, gdy już ustało ono z przyczyn naturalnych (śmierć jednego z małżonków) lub na przykład zostało rozwiązane poprzez orzeczenie rozwodu.

Unieważnienie małżeństwa

Unieważnienie małżeństwa może nastąpić wtedy, gdy na jaw wychodzą tak zwane przeszkody małżeńskie, o których mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nieważność małżeństwa sąd orzeka na wniosek o stwierdzenie nieważności małżeństwa składany przez samych zainteresowanych lub inne osoby, które mają w tym określony interes prawny.

Przeszkody małżeńskie, czyli możliwe przyczyny unieważnienia małżeństwa

• Spokrewnienie w linii prostej. Nie mogą brać ze sobą ślubu członkowie jednej rodziny (na przykład ojciec i córka, brat i siostra, dziadek i wnuczka etc.).
• Powinowactwo, czyli związek pomiędzy jednym z małżonków a rodziną drugiego z małżonków. Osoby spowinowacone (na przykład zięć z byłą teściową czy synowa z byłym teściem) nie mogą zawierać ze sobą małżeństwa.
• Stosunek przysposobienia. Mężem i żoną nie mogą zostać osoby, które łączy stosunek przysposobienia (na przykład osoba adoptowana i adoptująca).
• Niepełnoletność. Co do zasady, osoby niepełnoletnie nie mogą brać ślubu. W wyjątkowych sytuacjach, gdy kobieta jest niepełnoletnia, sąd może wyrazić zgodę na wstąpienie przez nią w związek małżeński.
• Choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe, całkowite ubezwłasnowolnienie. Osoby, których to dotyczy nie mogą brać ślubu bez zgody sądu.
• Poligamia. Wielożeństwo jest niedopuszczalne w obowiązującym prawie, dlatego nie może zawierać małżeństwa ktoś, kto jest już w innym małżeństwie.

Małżeństwo zawarte ze wspomnianymi wyżej przeszkodami małżeńskimi (lub jedną z nich) można unieważnić, nie może być ono jednak uznane za małżeństwo nieistniejące, jeśli przy jego zawieraniu wystąpiły wszystkie konieczne do zawarcia małżeństwa przesłanki (małżonkowie różnej płci, obecność obojga podczas ceremonii oraz zgodne oświadczenia ich woli w obecności uprawnionej do udzielania ślubu osoby).

Zobacz też: Unieważnienie ślubu cywilnego – przesłanki, procedura, koszty >>

***

Kwestie zawierania małżeństwa, unieważnienia go lub uznawania za małżeństwo nieistniejące reguluje w Polsce Kodeks rodzinny i opiekuńczy.Czytaj więcej o rozwiązywaniu popularnych problemów prawnych na blogu Itogis >>

Małżeństwo z obcokrajowcem (nawet spoza UE) zawiera się w Polsce stosunkowo łatwo. Należy udać się do Urzędu Stanu Cywilnego i złożyć tam stosowne dokumenty. Są wśród nich: dokumenty tożsamości (w tym paszport i karta pobytu cudzoziemca w Polsce), zapewnienie o braku wiedzy o okolicznościach, które uniemożliwiają zawarcie małżeństwa, odpis aktu urodzenia (w przypadku obcokrajowca oryginał oraz jego tłumaczenie przysięgłe na język polski).

Jeżeli przyszli małżonkowie mają za sobą jakieś związki formalne, niezbędne są także dokumenty świadczące o ich zawarciu oraz ustaniu (akty ślubu i orzeczenia rozwodowe lub akt zgonu w przypadku wdowy czy wdowca). Jeśli okoliczności te dotyczą obcokrajowca, dokumentacja musi być przetłumaczona na język polski przez tłumacza przysięgłego. Formalności w zasadzie na tym się kończą.

A jak to wygląda w przypadku rozwodu z cudzoziemcem?

Jak wziąć rozwód z obcokrajowcem

Kwestię rozwodu z cudzoziemcem regulują ustawa Prawo prywatne międzynarodowe (z dnia 4 lutego 2011 roku) oraz różne dwustronne konwencje zawarte pomiędzy Polską a innymi wybranymi krajami. Do ustaleń tych trzeba się odwoływać w przypadku, gdy rozwodzący się obcokrajowiec pochodzi z któregoś z tych państw. Jeżeli natomiast pochodzi on z kraju, z którym nie zawarto żadnej konwencji, zastosowanie ma wyżej wspomniana ustawa.

Pozew o rozwód z cudzoziemcem

Pozew o rozwód z cudzoziemcem można złożyć w polskim sądzie, jeżeli spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:

• ostatnim wspólnym miejscem zamieszkania małżonków była (lub nadal jest) Polska albo przynajmniej jedna ze stron nadal mieszka w kraju,
• powód (bądź powódka) ma obywatelstwo polskie i przebywa w kraju co najmniej od pół roku,
• osoba wnosząca o rozwód (niezależnie od posiadanego obywatelstwa) mieszka w Polsce od co najmniej dwunastu miesięcy.

Jeśli pozew o rozwód z cudzoziemcem zostanie złożony w Polsce, a druga strona w podobnym czasie zdecyduje się wszcząć postępowanie rozwodowe w kraju swojego pochodzenia, jeden z procesów musi być umorzony. W takim przypadku zamyka się sprawę rozpoczętą pozwem złożonym w późniejszym terminie.

Stwórz samodzielnie pozew o rozwód z cudzoziemcem >>

Rozwód z obcokrajowcem w Polsce – formalności

Chcąc rozwieść się z cudzoziemcem w Polsce należy – tak samo jak w przypadku każdego innego rozwodu – złożyć do sądu pozew o rozwód wraz z odpowiednim jego uzasadnieniem. Dodatkowo, jeśli małżeństwo zawarte było poza granicami kraju, trzeba do pozwu rozwodowego dołączyć dokument potwierdzający zawarcie związku małżeńskiego w innym kraju oraz ewentualnie także dokumentację poświadczającą narodziny dziecka (lub dzieci) z tego związku. Wszystkie załączane do pozwu dokumenty wystawione w innym kraju niż Polska muszą być przetłumaczone na język polski przez tłumacza przysięgłego.

Jeśli powód (powódka) nie zna aktualnego miejsca pobytu strony pozywanej, nie jest to przeszkodą we wszczęciu postępowania rozwodowego. Wnioskuje się w takiej sytuacji bowiem o ustanowienie przez sąd kuratora dla osoby, której adres nie jest znany. Kurator reprezentuje wtedy interesy pozwanego (lub pozwanej), a rozwód można wówczas przeprowadzić bez obecności i udziału jednego z małżonków.

Przeczytaj też: Rozwód – od czego zacząć. Porady prawnika >>

O tym, ile trwa rozwód w danym przypadku, decyduje choćby liczba rozpraw sądowych niezbędnych do orzeczenia rozwodu czy sam fakt tego, na jaki rodzaj rozwodu decydują się małżonkowie – za porozumieniem stron czy z orzekaniem o winie. Jeśli chcesz wiedzieć, ile czeka się na rozprawę rozwodową i ile trwa ogólna procedura rozwodowa, zachęcamy do lektury niniejszego artykułu.

Jakie czynniki wpływają na to, jak długo trwa rozwód?

Stało się: zapadła decyzja o rozwodzie. Ile trwa cała procedura, zanim sąd ogłosi, że małżeństwo przestało nim być? Zależy to od kilku czynników…

• Czas trwania postępowania sądowego jest uzależniony przede wszystkim od tego, czy będzie to rozwód za porozumieniem stron czy może rozwód z orzekaniem o winie. Ile trwa procedura? Jest z pewnością dłuższa w przypadku rozwodu z orzekaniem o winie, ponieważ wiąże się to z koniecznością przeprowadzenia kilku lub nawet kilkunastu rozpraw.
• Wyznaczenie terminu pierwszej rozprawy następuje zazwyczaj po ustosunkowaniu się pozwanego lub pozwanej do treści pozwu rozwodowego – strona ta może bowiem podjąć próbę oddalenia powództwa (wówczas oczekiwanie na pierwszą rozprawę wydłuża się jeszcze bardziej) lub zgodzić się na rozwód. Nikt nie jest niestety w stanie przewidzieć, w jakim czasie nadejdzie odpowiedź na pozew.
• O tym, jak długo trwa rozwód z orzekaniem o winie, decyduje również konieczność przesłuchania świadków i/lub biegłych. Ich zeznania mogą trwać kilkanaście minut, jednak gdy sytuacja małżeństwa (zwłaszcza, jeśli funkcjonuje w nim małoletnie dziecko) jest skomplikowana, wówczas same przesłuchania również mogą wydłużyć całą procedurę.

Ile trwa rozwód bez orzekania o winie?

Procedura rozwodowa bez orzekania o winie (potocznie określana jako rozwód za porozumieniem stron) trwa zwykle krócej, niż rozwód z żądaniem orzeczenia o winie. Dlaczego tak się dzieje? Jeśli małżonkowie są zgodni co do tego, że nie będą wzajemnie obarczać się winą za całkowity i trwały rozkład pożycia małżeńskiego (a dodatkowo umotywują tenże rozkład w pozwie w taki sposób, by nie pozostawiał on żadnych wątpliwości), to wówczas sąd może udzielić im rozwodu już na pierwszej wyznaczonej rozprawie. Wyrok staje się prawomocny, jeśli żadna ze stron, w wyznaczonym przez sąd terminie, nie złoży apelacji.

Ile trwa rozwód z orzekaniem o winie?

Sprawa rozwodowa z orzekaniem o winie najczęściej trwa znaczniej dłużej, niż ma to miejsce w przypadku rozwodu za porozumieniem stron. Warto zdawać sobie z tego sprawę, ponieważ wiele powódek bądź powodów, przy składaniu pozwu, liczy na szybki rozwód. Najczęściej w takiej sytuacji małżonkowie nie zgadzają się ze sobą, więc trzeba spodziewać się próby odrzucenia pozwu bądź przeciągania czasu przeznaczonego na odpowiedź. Jeśli pierwsza rozprawa zostanie już wyznaczona, to niemal pewnym jest, że… nie będzie ona ostatnią. Niemożność porozumienia się stron co do winy współmałżonka skutkuje koniecznością wydłużenia przebiegu rozwodu, z uwagi na przesłuchania świadków, zapoznawanie się sądu z materiałem dowodowym, zlecanie wywiadów środowiskowych etc. Wszystko to sprawia niestety, że rozwód może „ciągnąć się” miesiącami…

Aby maksymalnie przyspieszyć przebieg rozwodu, warto przede wszystkim:

• zdecydować się na rozwód bez orzekania o winie;

• jeśli nie istnieje możliwość rozwiedzenia się za porozumieniem stron, warto skorzystać ze wsparcia w napisaniu pozwu o rozwód z orzekaniem o winie. Wsparcie to można uzyskać bezpośrednio w kancelarii adwokackiej, jednak znacznie wygodniejszym rozwiązaniem będzie skorzystanie z internetowego generatora pozwów Itogis. To narzędzie, które po uzyskaniu od użytkownika szczegółowych danych na temat sprawy, automatycznie generuje kompletny pozew, gotowy do wydruku i złożenia w sądzie, a cała procedura zajmuje znacznie mniej czasu, niż w przypadku osobistego kontaktu z adwokatem;

Przygotuj profesjonalny pozew o rozwód z narzędziem Itogis

• dla usprawnienia przebiegu procesu rozwodowego istotnym jest skorzystanie z pomocy adwokata, gdy w grę wchodzi walka o opiekę nad dziećmi czy duży majątek. Prawnik, który ma szerokie doświadczenie w zakresie spraw rozwodowych z orzekaniem o winie, jako wykwalifikowany reprezentant powoda bądź powódki, może zdziałać naprawdę wiele – w tym przekonać sąd do racji klienta w profesjonalny, wiarygodny sposób (często nawet ograniczający konieczność wyczerpujących wyjaśnień).

Zobacz też: Jak napisać pozew rozwodowy i Ile kosztuje rozwód w Polsce >>

Rozwód – od czego zacząć?

Pierwszym krokiem do uzyskania rozwodu jest wniesienie do sądu pozwu rozwodowego przeciwko małżonkowi. Od jego kompletności i poprawności wypełnienia oraz roszczeń, które zawiera, w dużej mierze zależy późniejszy przebieg sprawy rozwodowej oraz jej wynik. Standardowo do każdego pozwu o rozwód należy dołączyć:

• odpis skrócony aktu małżeństwa,
• skrócony odpis aktu urodzenia małoletnich dzieci (w przypadku, gdy para jest bezdzietna lub potomstwo jest pełnoletnie nie ma takiego wymogu),
• dowód uiszczenia opłaty sądowej za złożenie pozwu w kwocie 600 zł. (ewentualnie wniosek o zwolnienie od kosztów wraz z oświadczeniem o stanie majątkowym),
• zaświadczenie o dochodach lub PIT osoby wnoszącej pozew (dokument można złożyć również w toku postępowania na wezwanie sądu).

Ponadto w samym pozwie rozwodowym muszą zostać zamieszczone również inne konieczne do skutecznego żądania rozwodu informacje i dokumenty. Jakie? To zależy od woli i determinacji partnerów w dążeniu do formalnego zakończenia związku małżeńskiego. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Jak szybko dostać rozwód

Dla tych małżonków, którym zależy na szybkim rozwodzie, pierwszym krokiem (zanim pozew o rozwód zostanie wniesiony do sądu) powinno być porozumienie się z partnerem w kluczowych kwestiach wpływających na przebieg oraz długość trwania sprawy rozwodowej, a także na życie każdej ze stron po ustaniu małżeństwa. Jakie to kwestie?

• Rozwód bez orzekania o winie.
• Porozumienie dotyczące sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi (jeśli para je posiada).
• Porozumienie co do podziału składników majątku między małżonkami.

Wspólne ustalenia, czyli zgodne roszczenia obu stron, należy opisać w pozwie rozwodowym, a następnie potwierdzić przed sądem na pierwszej rozprawie, tak aby sąd miał pewność, że strony rzeczywiście chcą się rozwieść dobrowolnie (rozwód bez orzekania o winie) i doszły do porozumienia w kontekście opieki nad dziećmi oraz dysponowania majątkiem po rozwodzie (porozumienie w kwestii podziału majątku jeszcze przed złożeniem wniosku rozwodowego należy spisać w obecności notariusza i taki dokument dołączyć do pozwu). W takich przypadkach badanie sądu, czy rzeczywiście doszło do trwałego i całkowitego rozkładu pożycia, ogranicza się często do jednej lub dwóch rozpraw, po których sąd orzeka rozwód.

Jak wziąć rozwód, gdy brak porozumienia między małżonkami

Postępowanie rozwodowe nabiera skomplikowanego charakteru w przypadku, gdy między rozstającymi się małżonkami nie ma porozumienia stron w kontekście winy za jego rozpad (rozwód z orzeczeniem o winie), a także gdy w grę wchodzi spór o sprawowanie opieki nad małoletnimi dziećmi. Wówczas rolą sądu jest sprawiedliwe wyważenie racji obu stron na podstawie dołączonych do pozwu rozwodowego dowodów (np. billingi telefoniczne, zdjęcia, treść wiadomości sms i e-mali, filmy, rachunki itp.), a także – gdy zachodzi taka potrzeba – zeznań powołanych przez strony świadków. Na takie badanie sąd może potrzebować nawet kilku posiedzeń.

Co ważne, w przypadku sporu małżonków o wspólny majątek sąd nie będzie rozstrzygał o jego podziale w tym samym postępowaniu rozwodowym. Taki podział musi zostać przeprowadzony w osobnym postępowaniu, chyba że strony dojdą do porozumienia, a jego warunki potwierdzą notarialnie.

Obawiasz się, że Twój pozew o rozwód zostanie cofnięty do uzupełnienia?

Skorzystaj z profesjonalnego generatora pozwów, którego używają adwokaci!

Pozew o rozwód – co dalej?

Po złożeniu pozwu o rozwód w dwóch egzemplarzach do właściwego Sądu Okręgowego, wniesieniu opłaty sądowej (jeśli nie została uiszczona równolegle z wnioskiem, sąd wezwie do jej uregulowania) oraz uzupełnieniu ewentualnych braków formalnych, sąd wysyła odpis pozwu rozwodowego do strony pozwanej.

Małżonek, który został pozwany, ma prawo odpowiedzieć na skierowany przeciwko niemu pozew rozwodowy. Ma na to dwa tygodnie od momentu otrzymania dokumentu. W tym celu, jeszcze przed pierwszą rozprawą, powinien wnieść do sądu pisemną odpowiedź, w której wyrazi swój stosunek do wniosku – przedstawi swoje racje i perspektywę na sprawę, odniesienie się do kwestii winy za rozkład małżeństwa, a także wniesie własne roszczenia co do opieki nad dziećmi czy w kwestii podziału wspólnego majątku.

Najwcześniej po dwóch tygodniach od chwili upłynięcia terminu na wniesienie odpowiedzi na pozew sąd wyznacza termin pierwszej rozprawy.

Rozprawa rozwodowa przed sądem

Posiedzenia na rozprawie rozwodowej mają charakter zamknięty, tzn. że na sali oprócz sądu mogą przebywać jedynie strony postępowania, ich pełnomocnicy oraz tzw. „osoby zaufania” (każda strona może wskazać do dwóch takich osób). Jeśli jednak strony żądają, aby proces miał publiczność, sąd może zadecydować o jawności posiedzenia.

Co do zasady na pierwszym posiedzeniu sąd analizuje pozew, bada winę stron za rozkład małżeństwa i ustala jego stopień. Jeżeli w toku postępowania dostrzeże przesłanki przemawiające za utrzymaniem małżeństwa, może zawiesić postępowanie rozwodowe i skierować małżonków np. na mediacje. Jednak może to zrobić wyłącznie jeden raz. Jeżeli małżonkowie spierają się również w kwestii sprawowania władzy rodzicielskiej, alimentów i ustalenia kontaktów z dzieckiem/dziećmi, sąd ma obowiązek przeprowadzić w tym kierunku postępowanie dowodowe – z reguły robi to na drugiej rozprawie.

Gdy strony rozwodu nie stawiają się w sądzie…

Warto podkreślić, że posiedzenia rozwodowe odbywają się nawet, gdy jedno z małżonków nie stawia się na rozprawie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy to powód (czyli strona, która żąda rozwodu), nie przyjdzie do sądu. W takiej sytuacji sąd zawiesza postępowanie na 3 miesiące. Po ich upływie, na wniosek powoda, sąd może je odwiesić. Jeśli jednak powód nie zawnioskuje o to przed upływem roku od chwili zawieszenia postępowania, sprawa rozwodowa zostanie umorzona.

 Przesłuchanie stron i świadków

W toku badania sprawy sąd zawsze przesłuchuje strony. I – jeśli małżonkowie są zgodni co do twierdzeń i roszczeń zawartych w pozwie rozwodowym – na tym poprzestaje. Jeżeli jednak nie ma między nimi zgody co do podnoszonych kwestii, sąd może zdecydować o przesłuchaniu świadków. W takich postępowaniach świadkami nie mogą być dzieci poniżej 13 roku oraz zstępni stron (dzieci i wnuki) przed 17 rokiem życia.

Orzeczenie sądu i uprawomocnienie się wyroku

Gdy sąd zapozna się ze sprawą, przesłucha strony i ewentualnie świadków, przeanalizuje dowody i rozważy racje – wydaje orzeczenie o rozwodzie. Co ważne, aby ustanie małżeństwa stało się faktem, orzeczenie musi się uprawomocnić. Trwa to 21 dni.

Przez 7 dni od chwili ogłoszenia wyroku strony mogą wnosić o jego pisemne uzasadnienie i jeśli się z nim nie zgadzają mają kolejnych 14 dni na złożenie apelacji do sądu II instancji. Apelację można też wnieść, nie mając pisemnego uzasadnienia orzeczenia rozwodu – wówczas 14 dniowy termin jest liczony po 7 dniach od ogłoszenia wyroku. Sąd apelacyjny może uchylić wyrok lub wydać orzeczenie, które jest prawomocne z chwilą ogłoszenia.

Kiedy sąd nie da rozwodu?

Czy sąd może nie dać rozwodu? Może. Polskie prawo wymienia cztery sytuacje, w których sąd może nie orzec rozwodu, pomimo rozkładu małżeństwa (ustania więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej). Są to tzw. przesłanki negatywne orzeczenia rozwodu.

1. Pierwsza ma miejsce w chwili, gdy sąd uzna, że wskutek rozwodu ucierpią wspólne małoletnie dzieci małżonków. Jeśli zatem zdaniem sądu, rozwód rodziców zagrozi dobru dziecka/dzieci, czyli realizacji jego/ich potrzeb o charakterze majątkowym i niemajątkowym, rozwodu nie udzieli.

2. Kolejną negatywną przesłanką rozwodu jest sytuacja, w której rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny jego rozpadu. Jeśli strona niewinna nie wyraża zgody na rozwód – z prawnego punktu widzenia rozwód jest niedopuszczalny i sąd go nie orzeknie. Ale uwaga, może się zdarzyć, że sąd nabierze podejrzeń co do motywów odmowy rozwodu, które kierują stroną niewinną (np. zemsta). Jeżeli wg oceny sądu odmowa rozwodu jest niezgodna z poczuciem słuszności, sąd wyda wyrok kończący małżeństwo.

3. Trzeci przypadek wiąże się bezpośrednio z przywołanym w poprzednim akapicie, a więc żądaniem rozwodu przez stronę, która ponosi winę za rozkład małżeństwa. W takich sytuacjach sąd pyta o zdanie małżonka niewinnego i – jeśli ten zgadza się na rozwód  – może udzielić parze rozwodu, ale nie musi tego zrobić. Zgoda na rozwód ze strony małżonka niewinnego nie jest dla sądu wiążąca. Oznacza to, że sąd bada, czy jest ona udzielana dobrowolnie i swobodnie, bez żadnych nacisków. Co więcej, zgoda małżonka pozwanego musi istnieć zarówno w chwili wnoszenia pozwu, jak i ogłaszania wyroku, ponieważ do tego czasu strona ma prawo ją wycofać.

4. Czwarta negatywna przesłanka rozwodu wiąże się z przypadkiem, gdy rozwód naruszałby zasady współżycia społecznego (normy moralne). Przesłanka ta zabezpiecza interesy nie tylko samego małżonka niewinnego, ale również członków jego rodziny, zwłaszcza dzieci, a także osoby niepełnosprawne i wymagające szczególnej opieki. Chroni małżonków pozostających w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, spowodowanej chorobą lub podeszłym wiekiem. Uwzględnia m.in. sytuacje, gdy małżonek niewinny nie nabył prawa do emerytury, ponieważ w wieku produkcyjnym poświęcił się wychowywaniu dzieci, w związku z powyższym po rozwodzie nie będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb życiowych.

Jak się rozwieść – podsumujmy etapy rozwodu krok po kroku

1. Wypełnienie pozwu rozwodowego przez powoda i złożenie go w sądzie.
2. Uregulowanie opłaty sądowej w kwocie 600 zł.
3. Wysłanie odpisu pozwu o rozwód do strony pozwanej.
4. Wyznaczenie terminu pierwszej rozprawy.
5. Proces rozwodowy.
6. Orzeczenie rozwodu i jego uprawomocnienie.

To może Cię zainteresować: Dokumenty rozwodowe – jakie i jak je przygotować?