Uznanie ojcostwa – jak to wygląda w praktyce?

Aby ojciec dziecka poczętego ze związku pozamałżeńskiego został w świetle prawa uznany za ojca, musi nastąpić ustalenie ojcostwa. Co to oznacza w praktyce? Najprostszym sposobem jest zwyczajne uznanie ojcostwa, które polega na złożeniu oświadczenia przez ojca dziecka w urzędzie stanu cywilnego. Aby doszło jednak do uznania ojcostwa, matka – w ciągu trzech miesięcy od złożenia oświadczenia – musi potwierdzić wersję ojca. Warto dodatkowo wiedzieć, że ze złożeniem takiego oświadczenia nie trzeba czekać do narodzin. Bez problemu można złożyć oświadczenie w momencie, w którym partnerka nadal jest w ciąży – to znacząco ułatwia całą sprawę, a akt urodzenia dziecka jest uzupełniany od razu po narodzinach. Jeśli natomiast nie nastąpiło uznanie ojcostwa, wówczas należy uzupełniać akt urodzenia niejako „po fakcie” danymi ojca (przez ten okres nie ma on również praw rodzicielskich).

Co w sytuacji, gdy ojciec nie chce uznać dziecka?

Powyższy opis dotyczy sytuacji, w której matka dziecka nie ma męża, a ojciec uznaje swoje ojcostwo i współpracuje z kobietą w celu jego ustalenia. Zdarzają się jednak takie przypadki, w których domniemany ojciec nie chce uznać swojego ojcostwa – wówczas kobieta musi wystąpić do sądu rejonowego, gdzie złoży wniosek o ustalenie ojcostwa. Sąd nakaże wykonanie badań genetycznych i w ten sposób ojciec dziecka nie będzie mógł uchylić się od sprawowania władzy rodzicielskiej lub – jeśli matka uzna to za stosowne – od podziału władzy rodzicielskiej w sądzie.

Ustalenie ojcostwa w sytuacji zdrady małżeńskiej

Konieczność ustalenia ojcostwa może wystąpić w jeszcze innych okolicznościach, a mianowicie w sytuacji, w której dziecko pochodzi ze związku pozamałżeńskiego (czyli, potocznie rzecz ujmując – gdy żona zdradziła męża). Wówczas mąż „z urzędu” jest uznawany za ojca, jednak aby sytuacja ta zgadzała się ze stanem faktycznym, najpierw matka musi zaprzeczyć ojcostwu męża, a następnie – założyć sprawę o ustalenie ojcostwa. Jeśli z kolei ojciec dowiedział się o tym, że ma dziecko „po fakcie”, może złożyć wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka i podjąć kroki prawne w kierunku ustalenia własnego ojcostwa. Po więcej informacji o tym zagadnieniu zapraszamy do artykułu Wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka – co musi zawierać i jak go napisać.

Prawa ojca do nieślubnego dziecka po uznaniu ojcostwa lub po jego ustaleniu

Tak, jak już wcześniej zostało to wspomniane, ojcu dziecka „nieślubnego” przysługują takie same prawa (wynikające z nabycia władzy rodzicielskiej), jak ojcu dziecka poczętego w małżeństwie. Co to oznacza?

Jakie ma prawa ojciec do dziecka z nieformalnego związku?

Noworodek (jeśli ojcostwo zostało uznane) otrzyma nazwisko mężczyzny (chyba że wspólnie z partnerką zadecydują inaczej), a oprócz tego ojciec będzie mógł odwiedzać kobietę i malucha w szpitalu jako członek rodziny. Dodatkowo mężczyzna zyskuje równy udział w wychowaniu dziecka i w kierowaniu tym wychowaniem (dotyczy to m.in. decyzji o sposobie leczenia, wyborze wiary, wyborze szkoły, wyjazdów – przy czym decyzje w sprawach kluczowych muszą być zawsze konsultowane między obojgiem rodziców).

Obowiązki ojca wobec nieślubnego dziecka

Uznanie (lub ustalenie) ojcostwa wiąże się naturalnie nie tylko z prawami, ale także z obowiązkami i odpowiedzialnością. Ojciec dziecka z nieślubnego związku powinien być zaangażowany w rozwój małoletniego w tym samym stopniu co matka. Oznacza to konieczność spełniania potrzeb potomka (zarówno tych fizjologicznych, jak i emocjonalnych oraz edukacyjnych), łożenie na jego utrzymanie, a w przypadku rozstania – spełnianie obowiązku alimentacyjnego. Niestety w trakcie wychowywania dziecka może zdarzyć się tak, że jednemu z rodziców zostanie ograniczona lub odebrana władza rodzicielska – aby wiedzieć, kiedy można się tego spodziewać, warto przeczytać nasz artykuł Władza rodzicielska – kiedy powstaje, kiedy ustaje, a kiedy może być zawieszona.

Co to jest władza rodzicielska i na czym polega jej wykonywanie? W jakich okolicznościach może dojść do utraty tej władzy i jak wygląda przywrócenie władzy rodzicielskiej po ograniczeniu? O tym w naszym artykule…

Pełna władza rodzicielska i jej wykonywanie

Pełną władzę rodzicielską rodzice zyskują wraz z narodzinami ich dziecka. To prawa, ale i obowiązki względem potomka, które należy wypełniać aż do momentu osiągnięcia przez niego pełnoletności. Sprawowanie władzy rodzicielskiej polega na opiece nad dzieckiem (w szerokim tego słowa znaczeniu), reprezentowaniu go i zarządzaniu jego majątkiem. Wszystko to musi być realizowane z uwzględnianiem dobra dziecka i interesu społecznego. Jeśli władza rodzicielska nie jest należycie wykonywana, może dojść do jej ograniczenia przez sąd opiekuńczy.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej – kiedy ma miejsce?

Ograniczenie/pozbawienie władzy rodzicielskiejmoże mieć miejsce w przypadku, gdy jest ona nadużywana (na przykład rodzic zmusza swoje małoletnie dziecko do popełniania przestępstw) bądź nierealizowana z powodu trwałej przeszkody (to między innymi stały pobyt rodzica z dala od dziecka – w innym kraju) lub rażącego zaniedbywania obowiązków względem dziecka (jak choćby niepłacenie zasądzonych na rzecz dziecka alimentów). Zarówno ograniczenie, jak i przywrócenie władzy rodzicielskiej po ograniczeniu może dotyczyć obojga lub tylko jednego z rodziców.

Więcej w artykule „Władza rodzicielska – kiedy powstaje, kiedy ustaje, kiedy może być zawieszona” >>

Sprawy związane z ustalaniem władzy rodzicielskiej często toczą się równolegle z rozwodem lub trwającą separacją rodziców dziecka albo rozpadem ich związku o charakterze konkubinatu, a jeśli rodzice mieszkają osobno, należałoby ustalić miejsce stałego pobytu dziecka.

Zobacz, jak wygląda wniosek o ustalenie miejsca pobytu dziecka, co musi zawierać i jak go napisać >>

Przywrócenie władzy rodzicielskiej po ograniczeniu

Władza rodzicielska może zostać przywrócona (w całości lub częściowo), jeśli ustąpiła przyczyna jej odebrania, ograniczenia czy zawieszenia, a rodzic (bądź rodzice), którzy chcą odzyskać prawa rodzicielskie wystąpią o to z wnioskiem do sądu lub postępowanie w tej sprawie zostanie wszczęte z urzędu. Sąd dokładnie bada sytuację dziecka i podejmuje decyzję.

Jak wygląda wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej?

Wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej składa się w sądzie rejonowym, właściwym dla miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka. Musi on zawierać:

• informacje dotyczące okoliczności ograniczenia/pozbawienia/zawieszenia władzy rodzicielskiej (przemoc, alkoholizm, niespełnianie obowiązku alimentacyjnego, choroba psychiczna etc.)
• dowody na to, że przyczyny całkowitej lub częściowej utraty władzy rodzicielskiej ustały. Jeśli były one związane z chorobą, należy załączyć do wniosku zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia czy etapie terapii; gdy w grę wchodziła przemoc, potrzebne mogą być zeznania świadków czy wywiady środowiskowe; jeżeli chodziło o niepłacenie alimentów, dokumentem dowodowym może być wyciąg bankowy pokazujący regularne uiszczanie należności przez dłuższy czas itd.

Sąd ustala, czy przywrócenie władzy rodzicielskiej po ograniczeniu jest w danym momencie celowe i z korzyścią dla małoletniego dziecka oraz czy przyczyna, która ustała może ponownie zaistnieć, a także czy nie pojawiły się kolejne okoliczności przemawiające za utrzymaniem dotychczasowego stanu i niepowierzaniem władzy rodzicielskiej osobie, której została ona odebrana.

Potrzebujesz stworzyć wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej po ograniczeniu, skorzystaj z platformy do generowania wniosków >>

Ile trwa sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich lub o ich ograniczenie, jak powinien wyglądać składany do sądu wniosek i kiedy ma on szansę na pozytywne rozpatrzenie? O tych i innych aspektach sprawy o odebranie praw rodzicielskich piszemy w poniższym artykule. Zapraszamy do lektury!

Odebranie władzy rodzicielskiej ojcu lub matce – kiedy może do tego dojść?

Przyczyn odebrania władzy rodzicielskiej może być wiele, dlatego warto wiedzieć, jakie prawa i obowiązki składają się na władzę rodzicielską. Wśród nich wyróżnia się m.in. bycie przedstawicielem ustawowym małoletniego, zarządzanie jego majątkiem, decydowanie o wyborze szkoły, sposobie leczenia czy wychowania. Dodatkowo rodzic musi dbać o harmonijny rozwój dziecka – tak w zakresie duchowym, jak i fizycznym. Prawa i obowiązki wynikające z władzy rodzicielskiej wygasają w momencie, gdy dziecko ukończy 18 lat. Przedtem jednak władza rodzicielska może być ograniczona lub odebrana, gdy:

• rodzic nie może jej wykonywać ze względu na trwałą przeszkodę (np. gdy przebywa w więzieniu);
• rodzic nadużywa władzy rodzicielskiej (np. podejmując decyzje destrukcyjnie wpływające na różne aspekty wychowania dziecka);
• rodzic trwale nie interesuje się dzieckiem;
• rodzic w sposób rażący zaniedbuje obowiązki względem dziecka.

Niektórzy rodzice zastanawiają się, co mówić na sprawie o ograniczenie praw rodzicielskich lub na sprawie o ich odebranie – wystarczy wówczas używać argumentów, które potwierdzą występowanie wyżej wymienionych przesłanek.

Dowiedz się więcej o przyczynach i skutkach ograniczenia władzy rodzicielskiej >>

Jak napisać wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej?

Wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej lub o jej pozbawienie to pierwszy krok w kierunku rozpoczęcia całej procedury. Ważnym jest, aby zawarte w nim informacje nie pozostawiały wątpliwości, co do słuszności decyzji o odebraniu praw rodzicielskich ojcu lub matce.

 Co trzeba zawrzeć we wniosku o pozbawienie władzy rodzicielskiej?

Co powinien zawierać taki wniosek? Przede wszystkim dane sądu, do którego jest składany, a także dane wnioskodawcy. Dalej koniecznym jest podanie treści wniosku – niezależnie od tego, czy dotyczy on ograniczenia czy może pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Najważniejszym elementem jest jednak uzasadnienie wniosku o pozbawienie praw rodzicielskich – to właśnie na tej podstawie sąd będzie stwierdzał zasadność wniosku, a także weryfikował prawdziwość zawartych w dokumencie informacji. Uzasadnienie powinno być krótkie, a jednocześnie niepozostawiające wątpliwości, co do winy ojca lub matki. W uzasadnieniu można przytaczać konkretne sytuacje lub napisać o okoliczności, która następuje cyklicznie i wpływa negatywnie na osobę małoletnią.

We wniosku warto zawrzeć również dowody na podane uzasadnienie. Mogą to być zeznania świadków (wówczas sąd wezwie takie osoby w celu ich przesłuchania), a także dokumenty: rachunki, bilingi, wydruki wiadomości telefonicznych czy wiadomości e-mail, słowem – wszystko to, co potwierdzi sądowi słuszność uzasadnienia wskazanego we wniosku.

Więcej informacji o konstrukcji wniosku w artykule: Pozbawienie władzy rodzicielskiej – jak prawidłowo napisać wniosek >>

Po sporządzeniu wniosku składa się go do sądu rejonowego przypisanego do miejsca zamieszkania dziecka lub do sądu rejonowego, w obrębie działania którego dziecko przebywa.

Ile trwa sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich?

Na zadane powyżej pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ponieważ długość sprawy o pozbawienie praw rodzicielskich zależy od wielu czynników – m.in. od tego, czy rodzic, któremu mają być odebrane prawa rodzicielskie będzie kontaktował się zarówno z drugim rodzicem (wnioskodawcą), jak i z sądem, a także od tego, czy będzie chciał bronić się przed tą decyzją. Okazuje się więc, że sprawa taka może zamknąć się już w jednej decyzji sądu, a może przeciągnąć się nawet na wiele miesięcy. Generalnie jednak schemat jest taki, jak poniżej.

• Po złożeniu wniosku do sądu oczekuje się na wyznaczenie rozprawy (może to trwać od tygodnia do nawet kilku tygodni – zależy to od tego, ile spraw procesowanych jest rozpatrywanych przez dany sąd w konkretnym momencie).
• Kiedy dojdzie już do rozprawy, sąd będzie badał okoliczności sprawy oraz weryfikował zasadność wniosku. Co do zasady, małoletni nie bierze udziału w rozprawie – nie jest on bowiem stroną w sporze. Może jednak zostać przesłuchany – będzie się to jednak odbywało poza salą rozpraw, w celu zadbania o jego dobrostan psychiczny. Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę pragnienia i życzenia wyrażone przez dziecko, co do pozostania przy jednym z rodziców.
• Rozpraw poświęconych na przesłuchania i weryfikację wniosku może być kilka lub kilkanaście – zależy to od stopnia skomplikowania danej sprawy, a także od możliwości organizacyjnych sądu. Oczywiście zdarza się tak, że sprawa zostaje zakończona już na pierwszym posiedzeniu, jednak nie jest to regułą. Jeśli obojgu rodzicom zależy na szybkim rozwiązaniu, warto, by porozumieli się w konkretnych kwestiach przed pierwszą rozprawą.
• Przebieg rozpraw kończy wydanie decyzji sądu o odebraniu bądź pozostawieniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców. Od decyzji tej można się odwoływać na drodze apelacji. Zanim jednak to nastąpi, warto złożyć do sądu wniosek o pisemne uzasadnienie decyzji, ponieważ to właśnie do tego uzasadnienia należy odnosić się w apelacji. We wniosku apelacyjnym trzeba określić przedmiot niezgody (czyli to, czy nie zgadzamy się z decyzją i uzasadnieniem w części czy w całości) oraz określić, czego żąda się od sądu (uchylenia decyzji czy też jej zmiany w określony sposób).

***

Więcej informacji, istotnych z punktu widzenia rodzica chcącego ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej dla ojca lub matki (przykładowo – ile kosztuje sprawa o pozbawienie praw rodzicielskich) znajduje się w innych artykułach.

Ustalenie miejsca pobytu dziecka – co daje i dlaczego jest ważne >>

Pozbawienie praw rodzicielskich a alimenty – nadal trzeba płacić? >>