Standardowo zasądzanie alimentów na dziecko ma miejsce w kontekście rozwodu jego rodziców. Nie jest to jednak jedyna możliwość. Zdarzają się bowiem również sytuacje, w których przyznaje się alimenty bez rozwodu, a nawet alimenty bez ślubu… Za każdym razem jednak niezbędne jest wnioskowanie o to i uzyskanie odpowiedniego postanowienia sądu.

Alimenty na dziecko – bez rozwodu

Alimenty bez rozwodu, a nawet alimenty bez separacji, ustanawiane są w trakcie trwania małżeństwa. Roszczenia wysuwa się względem współmałżonka, który uchyla się od łożenia na utrzymanie dziecka. Nie wnioskuje się jednak wówczas do sądu stricte o alimenty na rzecz dziecka – składa się pozew o zaspokojenie potrzeb rodziny. Efektem takiego postępowania jest to samo, co w sprawie o alimenty. Strona pozwana zobowiązana jest przez sąd (na podstawie odpowiedniego materiału dowodowego) do cyklicznego przekazywania określonej kwoty pieniężnej do rąk powoda (powódki) na rzecz utrzymania dziecka i/lub wspólnego gospodarstwa domowego. Podobnie jak w standardowych sprawach o alimenty na dziecko, również w tym przypadku należy rzetelnie przygotować pozew i udokumentować swoje roszczenia. Od tego zależy uzyskanie świadczeń oraz ich ostateczna wysokość.

Nie wiesz, jak napisać pozew o zaspokojenie potrzeb rodziny? Skorzystaj z profesjonalnego generatora dokumentów sądowych on-line Itogis i przygotuj pozew w mniej niż godzinę!

Alimenty na dziecko – bez ślubu

Alimenty bez ślubu przyznaje się w przypadku par mających potomstwo, ale nie żyjących w związku małżeńskim. Dzieci urodzone w konkubinacie mają w Polsce takie same prawa do realizowania ich potrzeb bytowych, edukacyjnych i opiekuńczych, jak dzieci z małżeństw, dlatego można wysuwać roszczenia o alimenty na dziecko (bez ślubu). Postępowanie sądowe w takiej sprawie wygląda podobnie do standardowego (czyli jak przy rozwodzie). Potrzebne jest jedynie, jeżeli pozywany o alimenty rodzic dziecka nie uznaje go oficjalnie za swoje, dowód na ten fakt. Potwierdzenie ojcostwa niezbędne jest również w przypadku, gdy powództwo wysuwa ojciec dziecka.

Alimenty na dziecko – za granicą

Jedną z nietypowych sytuacji, poza wspomnianymi tu alimentami bez rozwodu, alimentami bez separacji czy alimentami bez ślubu, o którą często pytają klienci kancelarii adwokackich, są alimenty na dziecko za granicą. Na szczęście, nie jest to kwestia bardziej skomplikowana, niż alimenty na dziecko w Polsce. Zasądzone przez sąd świadczenia na rzecz dziecka, niezależnie od miejsca jego zamieszkania, a także niezależnie od tego, gdzie przebywa strona pozywana, muszą trafić do uposażonego. Z obowiązku alimentacyjnego trzeba się wywiązywać.

***

Na koniec ważna uwaga. W każdym z wymienionych wyżej przypadków, aby uzyskać alimenty na dziecko, konieczne jest rzetelne opracowanie pozwu o alimenty, przygotowanie przekonującego uzasadnienia roszczeń i zgromadzenie dowodów ilustrujących faktyczną sytuację dziecka, a nawet – o ile to możliwe – strony pozywanej: rachunki, dowody wpłat, faktury, wyciągi z kont bankowych, zaświadczenia o zarobkach, kredytach, stałych zobowiązaniach finansowych etc. Od tego zależy ostateczna decyzja sądu oraz wysokość zasądzonych na rzecz dziecka alimentów. Jeśli nie korzystasz w zakresie przygotowania takiej dokumentacji z usług adwokata, wesprzyj się generatorem dokumentów sądowych. Będziesz mieć pewność, że o niczym nie zapomnisz, wniosek będzie kompletny, prawidłowo sporządzony, gotowy do wysłania do sądu (właściwego dla miejsca zamieszkania jednej ze stron).

Jak zaczyna się te procedury, ile kosztuje pozew o separację i czy można złożyć wniosek o separację, a alimenty zostaną uwzględnione przez sąd – zwłaszcza, jeśli w małżeństwie funkcjonują małoletnie dzieci? O tym wszystkim poniżej…

Od czego zacząć rozwód – sąd nakłania do separacji

Małżonkowie, którzy decydują się na rozstanie i decyzję tę chcą usankcjonować prawnie, muszą udać się do sądu celem uzyskania rozwodu. Niemal w każdym przypadku, gdy sąd nabierze wątpliwości co do trwałego i całkowitego rozkładu związku, będzie jednak nakłaniał ich w pierwszej kolejności do separacji. Jest to bowiem okres, w którym para z powodzeniem może zdystansować się do swoich problemów, a sama rozłąka może umocnić ją w decyzji o rozstaniu lub – w odwrotnie – skłonić do poszukania kompromisu. Zanim jednak małżonkowie podejmą taki lub inny wybór, muszą wiedzieć, jakie będą konsekwencje w każdym z przypadków. A zatem: co to jest separacja, ile powinna trwać, czym różni się od rozwodu i jak złożyć pozew do sądu w tej sprawie?

Rozwód a separacja – podstawowe różnice

Separacja, w przeciwieństwie do rozwodu, wywołuje w sytuacji małżonków dużo łagodniejsze konsekwencje. Tak naprawdę wydanie przez sąd decyzji o separacji skutkuje przede wszystkim ustaniem wspólnoty majątkowej. Oprócz tego taką decyzję można uzyskać łatwiej, niż decyzję o rozwodzie – przy czym orzeczenie separacji nie może stać w sprzeczności do zasad współżycia społecznego. Co to oznacza? Przykładowo, jeśli jeden z małżonków jest zależny od drugiego – z powodu choroby czy niepełnosprawności – to wówczas uzyskanie decyzji o separacji będzie niezwykle trudne. Separacji nie uzyska się również wówczas, gdyby przez tę decyzję miało ucierpieć dobro małoletnich dzieci. Dodatkowo w okresie pozostawania w separacji małżonkowie nadal zachowują względem siebie prawa i obowiązki wynikające z zawarcia małżeństwa i nie mogą wchodzić w nowe, formalne związki małżeńskie.

Rozwód, oprócz fizycznego rozstania małżonków, również powoduje ustanie wspólnoty majątkowej, a dodatkowo znosi wszelkie prawa i obowiązki wynikające z zawarcia związku małżeńskiego. Jeśli rozwód jest jednak orzekany w przypadku pary posiadającej małoletnie dzieci, wówczas oboje rodziców mają obowiązek sprawowania nad nimi opieki.

Przeczytaj też: Jak się rozwieść – rozwód krok po kroku >>

Separacja – ile kosztuje cała procedura?

Ile trzeba zapłacić za separację? Koszt ten zależy od kilku czynników.

• W przypadku, gdy małżonkowie wspólnie chcą złożyć do sądu wniosek o separację, muszą uiścić opłatę urzędową w wysokości 100 złotych.
• Jeśli tylko jedno z małżonków składa wniosek o separację (i alimenty lub inne roszczenia), to wówczas koniecznym może okazać się przeprowadzenie rozprawy. W takiej sytuacji koszt zwiększa się o 600 złotych.

Ile trwa separacja sądowa?

Kwestia tego, ile trwa separacja, nie jest regulowana przez żadne przepisy – para może pozostawać w tym stanie tak długo, jak uważa to za stosowne, a dodatkowo nie istnieje również określany prawem obowiązek, wedle którego należałoby zakończyć separację rozwodem. Aby ją przerwać, trzeba złożyć do sądu specjalny wniosek o przerwanie separacji lub złożyć pozew o rozwód – jeśli małżeństwo postanowiło definitywnie się rozstać.

Jednak rozwód…

Gdy małżonkowie po okresie separacji sądowej decydują się na zakończenie małżeństwa, pierwszym krokiem do formalnego końca związku jest złożenie pozwu rozwodowego. W wielu przypadkach pary decydują się skorzystać z pomocy adwokata już na tym wstępnym etapie sprawy. Czy zawsze jest to konieczne?

Istnieją rozwiązania, które pozwalają na szybkie i samodzielne sporządzenie takiego pozwu on-line, a następnie pobranie go do wydruku. Pominięcie udziału osób trzecich na początku drogi do rozwodu nie tylko pozwala przyspieszyć procedurę i ograniczyć koszty związane z przygotowaniem profesjonalnego pisma procesowego przez prawnika, ale przede wszystkim w ogóle ułatwia zrobienie pierwszego kroku i podjęcie tak ważnej i w wielu przypadkach wyzwalającej decyzji. Takim właśnie rozwiązaniem jest kreator pozwów i wniosków Itogis, który za jedyne 100 zł netto generuje w formie kompletnej, prawidłowej i gotowej do złożenia w sądzie pozew rozwodowy.   

Skorzystaj z narzędzia Itogis – bez umawiania się na spotkania z radcą prawnym i oczekiwania na kolejne terminy!

Zarówno sam pozew o alimenty, jak i dokumenty uzasadniające wniosek o ich podwyższenie, muszą być rzetelnie opracowane, aby zostały przyjęte przez sąd i by procedura mogła się rozpocząć. Nieprawidłowo przygotowana dokumentacja lub braki w niej powodują, że sprawa się przedłuża, a jej zakończenie pozostaje pod znakiem zapytania. W takiej sytuacji nawet w pełni uzasadnione roszczenia, które są nieodpowiednio sądowi zaprezentowane czy źle udokumentowane, mogą nie skutkować podwyższeniem alimentów na dziecko. Dlatego właściwe sporządzenie pozwu jest tak istotne. Jeśli powód nie może lub nie chce korzystać przy tym z pomocy adwokata, aby mieć pewność, że jego pozew nie zostanie cofnięty do uzupełnienia, powinien posłużyć się specjalnym narzędziem do automatycznego generowania tego typu dokumentów.

Zobacz, jak działa Itogis – profesjonalny kreator pism procesowych on-line

Pozew o podwyższenie alimentów na dziecko – w jakiej sytuacji się go składa

Składanie pozwu o podwyższenie alimentów nie jest sytuacją wyjątkową. Żądanie większych pieniędzy na dziecko to rzecz naturalna w kontekście jego rosnących z czasem potrzeb, a należą do nich między innymi: wydatki na buty i odzież, środki czystości, jedzenie, leczenie, edukację, sport, rozwijanie zainteresowań, wakacje… Pojawienie się (lub zwiększenie) w budżecie domowym kosztów związanych z tymi potrzebami jest dobrym uzasadnieniem pozwu o wyższe alimenty. Innym istotnym powodem może być również zmiana sytuacji materialnej rodzica, pod którego opieką pozostaje dziecko. Utrata pracy lub na przykład przewlekła choroba, która uniemożliwia jej kontynuowanie, stanowią dobrą podstawę do tego, by wnioskować o podwyższenie zasądzonych wcześniej alimentów.

Co powinien zawierać pozew o podwyższenie alimentów na dziecko

1. Pozew o alimenty jest dokumentem, w którym muszą się znaleźć podstawowe informacje dotyczące powoda i/lub jego zastępcy. Zgodnie z prawem alimentacyjnym, w przypadku roszczeń wysuwanych przez pełnoletnie dzieci, one same są powodami i mogą samodzielnie składać pozew o podwyższenie alimentów. Gdy sprawa dotyczy dziecka małoletniego, jego zastępcą w sprawie jest rodzic, który wnioskuje do sądu w jego imieniu.
2. Ważną pozycją w pozwie o alimenty jest określenie kwoty, o jaką docelowo ubiega się powód. Jej wyliczenie nie zawsze jest proste, dlatego jeśli w sporządzaniu dokumentacji nie pomaga radca prawny specjalizujący się w prawie rodzinnym, lepiej skorzystać z narzędzia Itogis, które automatycznie wylicza wysokość alimentów, o którą w danym przypadku można wnioskować. Wyliczenia bazują na podanych przez powoda lub jego zastępcę informacjach: o wysokości wydatków, zarobkach obojga rodziców etc.
3. Kluczowym elementem pozwu o podwyższenie alimentów na dziecko, jak każdego pozwu o alimenty, jest uzasadnienie. To zazwyczaj najtrudniejsza część do zredagowania dla strony wnioskującej, a jednocześnie to właśnie ta część dokumentacji ma największy wpływ na decyzję podejmowaną przez sąd. Nie mając doświadczenia w przygotowywaniu takich dokumentów, warto powierzyć temat doświadczonemu prawnikowi lub skorzystać z narzędzia opracowanego przez takich prawników do generowania pozwów o alimenty i uzasadnień do nich. W tym przypadku również pomoże kreator wniosków i pozwów on-line Itogis.
4. Pozew należy uzupełnić o załączniki, które uzasadniają wnioskowanie o wyższą kwotę alimentów. To zazwyczaj faktury lub rachunki będące dowodem wydatków na dziecko (zakup komputera, dodatkowe zajęcia językowe, książki i przybory szkolne, opłata za pobyt na obozie sportowym, lekarstwa etc.). Inne wnioski dowodowe obejmują na przykład umowy o pracę, wypowiedzenia, wyciągi z rachunków bankowych – wszystko to, co ilustruje bieżącą sytuację finansową rodziny. W trakcie automatycznego generowania pozwu, aplikacja (poza zadawaniem różnych pytań użytkownikowi) przypomina także w odpowiednim momencie o załączeniu wszystkich niezbędnych dowodów. Na podstawie dostarczonych jej informacji tworzy prawidłowy, kompletny pozew o podwyższenie alimentów, gotowy do pobrania i wysłania do właściwego sądu rejonowego.

Chcesz samodzielnie i szybko przygotować  pozew o podwyższenie alimentów? Skorzystaj z kreatora profesjonalnych pozwów Itogis, z którego na co dzień korzystają kancelarie prawne!

Gdy niemożliwe albo utrudnione staje się zaspokojenie bytowych i/lub intelektualnych potrzeb dziecka, a drugie z rodziców nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, na przykład w wyniku rozwodu lub rozpadu konkubinatu czy po prostu nie łoży na dziecko, składa się do sądu pozew o alimenty. Jak należy go przygotować i co jeszcze warto na ten temat wiedzieć?

Choć sprawy alimentacyjne kojarzą się przede wszystkim z rozwodami, w trakcie których przyznaje się prawa do opieki nad małoletnimi dziećmi, ustala ich miejsce pobytu przy jednym z rodziców, a także zasądza alimenty na dziecko, nie są to jedyne okoliczności, w których można wysuwać takie roszczenia. Równie często składa się pozew o alimenty bez rozwodu. W każdym przypadku jednak zasady jego przygotowania wyglądają podobnie.

Jak przygotować pozew alimentacyjny

Pozew o alimenty to dokument, który musi być rzetelnie przygotowany. Jakiekolwiek braki formalne w takim wniosku powodują bowiem cofnięcie go do uzupełnienia, a to wydłuża bieg sprawy. Nieprecyzyjnie opracowany wykaz kosztów utrzymania dziecka z kolei może skutkować niezasądzeniem żądanej kwoty alimentów na to dziecko. Jeśli zatem pozwu nie przygotowuje prawnik, najlepiej przy jego sporządzaniu posłużyć się profesjonalnym narzędziem do generowania tego typu wniosków do sądu.

Przekonaj się, jak szybko i prosto można samodzielnie przygotować kompletny pozew o alimenty

Korzystająca z automatycznego kreatora pozwów strona pozywająca jest prowadzona przez cały dokument – krok po kroku. Niczego nie sposób wtedy pominąć. Jeśli natomiast nie korzysta się z takiej pomocy, trzeba pamiętać, co musi zawierać pozew o alimenty na dziecko.

• We wniosku o alimenty powinny znaleźć się podstawowe informacje dotyczące powoda bądź powódki i pozwanego lub pozwanej.
• Należy załączyć do niego dokumenty, które ilustrują sytuację finansową rodziny (na przykład zaświadczenie o zarobkach, kosztach stałych, spłacanych kredytach etc.).
• Konieczny jest również przejrzysty wykaz kosztów utrzymania dziecka (najlepiej z podziałem wydatków na różne kategorie, jak choćby wyżywienie, odzież, edukacja, dojazdy, rozrywki i inne) – dobrze, jeśli poparty będzie rachunkami, fakturami, dowodami wpłat etc.
• Pozew musi zawierać także uzasadnienie (najistotniejsza część dokumentacji, mająca największy wpływ na decyzję sądu), w którym warto udowodnić, że wysokość wysuwanego roszczenia jest zasadna w sytuacji powoda i jednocześnie adekwatna do możliwości finansowych strony pozywanej.
• Oprócz żądanej kwoty, w dokumencie proponuje się również dzień miesiąca, do którego alimenty mają się znaleźć w rękach powoda.
• Jeśli istnieje taka potrzeba do dokumentacji włącza się również wniosek o powołanie świadków w sprawie.

Jak złożyć pozew o alimenty i ile to kosztuje

Rozprawy o alimenty prowadzone są przez sądy rejonowe, dlatego pozew o alimenty składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego (pozwanej) bądź powoda (powódki). Wybór ten zawsze należy do strony wysuwającej roszczenia. Jeżeli dziecko ma ukończone 18 lat, samo składa pozew w swoim imieniu. Dzieci niepełnoletnie reprezentowane są przed sądem przez rodziców lub innych opiekunów prawnych, którzy w imieniu małoletnich składają pozew o alimenty.

Ile kosztuje sprawa o alimenty? Osobę składającą pozew o alimenty na dziecko – nic. Wniosek taki jest wolny od opłat sądowych. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sprawy o alimenty, o czym stanowi art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy z dn. 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

***

Zobacz też: Jak sporządzić pozew o podwyższenie alimentów na dziecko >>

Pełnoletnie dziecko a alimenty – do kiedy trzeba płacić?

Jak długo trzeba płacić alimenty na dorosłe dziecko? To pytanie zadaje sobie wielu rodziców, których pociechy ukończyły już 18 rok życia i kontynuują naukę na studiach lub uczą się zawodu. Ogólna odpowiedź na tę wątpliwość brzmi: alimenty dla pełnoletniego dziecka należy płacić do momentu, w którym będzie ono w stanie utrzymać się samodzielnie. Co to oznacza? Warto przestudiować to na konkretnych przykładach omówionych poniżej.

Alimenty na dorosłe dziecko studiujące

Do kiedy płacić alimenty na dorosłe dziecko, które zdecydowało się podjąć studia lub jakąkolwiek inną formę nauki? W takiej sytuacji o konieczności wypłacania świadczenia decyduje wspomniana wcześniej przesłanka, czyli zdolność dziecka do samodzielnego utrzymania się. W większości przypadków w trakcie studiów – nawet jeśli dziecko podejmie pracę na część etatu – nie będzie w stanie samodzielnie sfinansować swoich potrzeb. Oznacza to w praktyce, że zasądzone wcześniej alimenty na dziecko będą musiały być wypłacane nawet po osiągnięciu przez młodego studenta częściowej niezależności finansowej. Zdarzają się jednak sytuacje, w których dziecko celowo przedłuża pobieranie świadczenia – notorycznie nie przygotowuje się do egzaminów bądź opuszcza obowiązkowe zajęcia, a w efekcie – przenosi się między kierunkami studiów i wydziałami. Jak przestać płacić alimenty na dorosłe dziecko, które postępuje w ten sposób? Należy zwrócić się do sądu rodzinnego ze specjalnym wnioskiem o anulowanie alimentów, ponieważ tylko sąd może unieważnić swoją poprzednią decyzję o konieczności wypłaty tego świadczenia.

Alimenty a praca dziecka

Co z alimentami, gdy dziecko kończy 18 lat, a jednocześnie podejmuje pracę zarobkową? Tutaj sytuacja wygląda podobnie do opisanej powyżej: opiekun zobowiązany do wypłacania alimentów dla dorosłego dziecka również może zgłosić się do sądu o cofnięcie decyzji o uiszczaniu tego świadczenia. Sąd zbada wówczas, czy zarobki z pracy dziecka są wystarczające do tego, by mogło ono samodzielnie się utrzymać – to znaczy bez pomocy rodziców i innych osób. Jeśli wypłacana co miesiąc pensja nie będzie wystarczająca do pokrycia bieżących kosztów życia oraz zgromadzenia majątku początkowego, wówczas sąd nie przychyli się do prośby wnioskodawcy o zniesienie obowiązku alimentacyjnego na dorosłe dziecko.

Warto tutaj wspomnieć o tym, że rodzic, wnioskując o zniesienie alimentów dla dziecka dorosłego, powinien uzasadnić swoje roszczenie. Warto to zrobić – przykładowo – dowiadując się, w jaki sposób młody człowiek pożytkuje swoje pieniądze, ponieważ jeśli żyje „ponad stan”, wyjeżdża na wakacje, dokonuje pierwszych poważnych zakupów lub zaciąga nieuzasadnione pożyczki czy kredyty, wówczas dalsze wspieranie dziecka może okazać się sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i sąd przychyli się do wniosku rodzica o zniesienie alimentów na pracujące dziecko.

Alimenty na dorosłe, niepełnosprawne dziecko

Alimenty na dorosłe dziecko niepełnosprawne z reguły będą wypłacane do końca życia podopiecznego – ze względu na fakt, że taka osoba nie może podjąć pracy zarobkowej, a co za tym idzie, nie usamodzielni się finansowo nawet po osiągnięciu pełnoletności. Zniesienie alimentów na pełnoletnie dziecko z niepełnosprawnością w praktyce nie zdarza się więc zbyt często – chyba że stopień niepełnosprawności jest lekki, a praca zarobkowa, którą taka osoba podejmie, pozwoli jej na samodzielne utrzymanie się.

Alimenty dla zamężnej córki i alimenty na dorosłe dziecko, które ma dziecko

Do kiedy alimenty na dorosłe dziecko należy wypłacać osobie, która założyła już własną rodzinę – ożeniła się, wyszła za mąż lub ma własne dziecko? To pytanie budzi wiele kontrowersji, ponieważ w teorii założenie rodziny to krok, na który decydują się osoby o dobrej sytuacji finansowej. Nie zawsze jednak jest to oczywiste – po zgłoszeniu się do sądu z wnioskiem o zniesienie alimentów, urzędnicy powinni zbadać, czy dziecko które ma własne dziecko faktycznie nie może utrzymać się samodzielnie. Jeśli zaistnieją przesłanki do tego, by sądzić, że dana osoba sztucznie utrzymuje potrzebę pobierania świadczenia alimentacyjnego (celowo nie podejmuje zatrudnienia, nie dokształca się), wówczas sąd może stwierdzić, że sytuacja przybiera cechy sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i decyzja o przyznaniu alimentów zostanie cofnięta.

***

Alimenty na dziecko po 18 roku życia to trudny temat, a każda z takich sytuacji ma wiele odcieni – czasem to rodzic chce uchylić się od płacenia (wówczas drugi opiekun może zgłosić się o alimenty na dorosłe dziecko z funduszu alimentacyjnego), a czasem to dziecko sztucznie przedłuża swoją potrzebę pobierania świadczenia. W takich okolicznościach sąd zawsze bada sprawę indywidualnie i decyduje na podstawie dowodów, jakie uda mu się uzyskać w postępowaniu.

Rodzicom, którzy poszukują pomocy w uzyskaniu alimentów, polecamy zapoznanie się z artykułem Pozew o alimenty – jak go przygotować.

Alimenty od dzieci – podstawa prawna

Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców określa w polskim prawie Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy – między innymi artykuły 128 i 132 tegoż kodeksu, które mówią o obowiązku alimentacyjnym dotyczącym krewnych w linii prostej (a więc dzieci, wnuków, ale też rodziców czy dziadków). Do ustania tego obowiązku odnosi się z kolei artykuł 144 przywołanego Kodeksu, mówiący o braku konieczności wypłacania alimentów w momencie zaistnienia okoliczności pozostających w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego.

Kiedy rodzic może ubiegać się o alimenty od dziecka?

Aby rodzic mógł ubiegać się o alimenty od swojego dorosłego dziecka, muszą zaistnieć jednocześnie dwie przesłanki.

• Z jednej strony, rodzic musi znajdować się w tak zwanym niedostatku. Oznacza to, że jego sytuacja materialna nie pozwala mu na spełnienie wszystkich podstawowych potrzeb obejmujących głównie potrzeby mieszkaniowe (także związane z opłacaniem czynszu, rachunków, zapewnieniem sobie ogrzewania etc.) czy zdrowotne (opłacenie badań, medykamentów, leczenia) i inne.
• Z drugiej strony, osoba pozwana, czyli dziecko, musi być w stanie realizować obowiązek alimentacyjny. Oznacza to, że dorosłe dziecko powinno być sytuowane tak, by po zrealizowaniu potrzeb swoich i swojej rodziny móc opłacić jeszcze alimenty na rzecz rodzica w niedostatku.

Po złożeniu pozwu i nadaniu biegu sprawie sąd bada zarówno sytuację materialną rodzica (powoda), jak i dziecka, które zostało pozwane w sprawie o alimenty dla rodzica. W toku postępowania przygląda się dochodom i zarobkom obu stron (a także samym możliwościom w kwestii podjęcia zatrudnienia i wysokości zarobkowania) oraz innym okolicznościom, które mogłyby przemawiać za bądź przeciwko wypłacaniu alimentów przez dziecko na rzecz rodzica. Dodatkowo sąd rewiduje żądania powoda w kwestii wysokości alimentów i – w razie potrzeby – dostosowuje je zarówno do sytuacji dziecka, jak i jego rodzica.

Alimenty od dziecka dla rodzica – kiedy sąd uzna, że nie powinny być wypłacane?

Rodzic może żądać od dziecka wypłaty alimentów, jeśli znajduje się w sytuacji niedostatku – nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Aby jednak sąd przychylił się do tego żądania, jego spełnienie nie może oznaczać naruszenia zasad współżycia społecznego. Co to oznacza w praktyce?

Często dzieje się tak, że rodzic, zgłaszając roszczenia do dziecka o alimenty, doprowadził do sytuacji własnego niedostatku swoim specyficznym postępowaniem. Mowa tu – przykładowo – o chorobie alkoholowej, nieodpowiedzialnym robieniu długów, uzależnieniu od hazardu i innych sytuacjach, w których lekkomyślne decyzje rodzica okazały się brzemienne w skutkach, a skutkiem tym okazał się między innymi niedostatek. Jeśli dziecko w trakcie postępowania wykaże, że starało się pomóc rodzicowi w jego kłopotach, ale rodzic jednocześnie odrzucał tę pomoc lub nie wykorzystywał jej w pełni, wówczas uiszczanie alimentów przez dziecko mogłoby łamać zasady współżycia społecznego i z dużym prawdopodobieństwem sąd uzna, że rodzicowi nie należą się alimenty.

Kiedy jeszcze żądanie alimentów rodzica od dziecka mogłoby naruszać zasady współżycia społecznego? Wtedy, gdy rodzic, który zaniedbywał w przeszłości dziecko lub dopuszczał się wobec niego różnych niepożądanych czynów (od porzucenia i zaniedbań, aż po znęcanie się psychiczne i fizyczne), chce uzyskać od potomka wsparcie finansowe. Jeśli dziecko na etapie dorastania i później – po usamodzielnieniu się – doznało tego typu sytuacji ze strony rodzica, to wówczas sąd prawdopodobnie odstąpi od wydania nakazu opłacania alimentów, ponieważ taka decyzja byłaby zwyczajnie niesprawiedliwa wobec osoby pozwanej (dorosłego dziecka rodzica wnioskującego o alimenty).

O alimenty od dziecka należy starać się w sądzie, po przygotowaniu stosownego pozwu. O tym, jak go sporządzić, piszemy między innymi w artykule Pozew o alimenty – jak go przygotować.

W powszechnej opinii funkcjonuje mylne przekonanie, że pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej zwalnia z płacenia alimentów na rzecz dziecka. Absolutnie tak nie jest. Obowiązek alimentacyjny ciąży na rodzicach niezależnie od tego, czy posiadają oni pełnię praw rodzicielskich, czy są ich całkowicie pozbawieni, czy też zakres władzy rodzicielskiej jest ograniczony tylko częściowo. Aby lepiej zrozumieć brak zależności między tymi kwestiami, należy bliżej się przyjrzeć temu, czym są prawa rodzicielskie, co oznacza ich ograniczenie i dlaczego to się może wydarzyć, oraz z czego wynika obowiązek alimentacyjny.

Co to jest władza rodzicielska i co oznacza ograniczenie praw rodzicielskich

Władza rodzicielska to szerokie pojęcie, mieszczące szereg różnych uprawnień rodzica w stosunku do potomka, który nie jest pełnoletni. Jest to prawo do opieki nad dzieckiem (chodzi o osobiste sprawowanie pieczy nad nim), prawo do reprezentowania dziecka (na przykład w sprawach urzędowych, przed sądem) oraz prawo do zarządzania jego majątkiem (jeżeli takowy istnieje). Każda z tych trzech składowych władzy rodzicielskiej daje rodzicom możliwość współdecydowania o istotnych sprawach mających wpływ na życie dziecka (na przykład wybór szkoły, wiary, leczenia i inne).

Jeżeli jedno z rodziców ma ograniczone prawa rodzicielskie lub osoba ta jest zupełnie ich pozbawiona, a dzieje się tak w przypadku rażących uchybień w wykonywaniu obowiązku rodzicielskiego, drugie z rodziców może samodzielnie podejmować wszelkie decyzje związane z wychowywaniem małoletniego dziecka.

Ograniczenie praw rodzicielskich jest więc niejako odebraniem przywilejów, ale nie obowiązków. Nie można już bowiem decydować w niektórych sprawach, ale nadal trzeba na dziecko łożyć, bo nie przestaje się być jego rodzicem – z tego nie zwalnia ograniczenie praw rodzicielskich. Alimenty pozostają zatem bez zmian.

Co to jest obowiązek alimentacyjny

Obowiązek płacenia alimentów wynika z konieczności łożenia określonych środków na rzecz zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych (mieszkanie, wyżywienie, ubranie, środki czystości, leki i tym podobne) osoby z kręgu najbliższej rodziny – w tym przypadku dziecka, ale sytuacja może być również odwrotna – kiedy dorosłe już dziecko płaci alimenty na rzecz rodzica, który popadł w niedostatek.

Obowiązek alimentacyjny w przypadku małoletniego dziecka może być realizowany w formie pieniężnej, poprzez regularne przekazywanie określonej kwoty na ręce rodzica, pod którego stałą opieką pozostaje dziecko i/lub w formie niematerialnej. Przy ograniczeniu praw rodzicielskich alimenty zasądzone przez sąd nie ulegają zmianie.

Kiedy może ustać obowiązek alimentacyjny

Obowiązek ten może ustać w innych sytuacjach prawnych – jak choćby w momencie, w którym strona pozwana o alimenty podważa bycie biologicznym rodzicem dziecka i udowadnia ten brak pokrewieństwa.

Ograniczenie władzy rodzicielskiej a alimenty – osobne sprawy, osobne wnioski

Prawa rodzicielskie i alimenty to dwie osobne sprawy, ale jedna może wynikać z drugiej. Wniosek o ograniczenie władzy rodzicielskiej może bowiem w naturalny sposób pociągać za sobą wnioskowanie o alimenty. Pozbawia się bowiem praw rodzicielskich tego, kto zaniedbuje swoje rodzicielskie obowiązki, a wśród nich może być nie tylko brak zainteresowania dzieckiem, ale także między innymi niełożenie na jego utrzymanie. Wtedy najlepiej złożyć dwa wnioski do sądu – wniosek o ograniczenie praw rodzicielskich i o alimenty.

Zobacz, jak przygotować pozew o alimenty i jak prawidłowo sporządzić wniosek o ograniczenie praw rodzicielskich.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej a alimenty – jak to wygląda w praktyce?

Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najbardziej dotkliwą konsekwencją braku sprawowania odpowiedniej opieki nad dzieckiem. O tym, jak napisać wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej, piszemy w innym artykule. Konsekwencją taką jest również konieczność płacenia alimentów. Generalnie obowiązek alimentacyjny – zgodnie z zapisami Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego – spoczywa na obojgu rodzicach, przy czym musi być realizowany niezależnie od tego, czy rodzic posiada pełnię praw rodzicielskich, czy może zostały mu one odebrane decyzją sądu. Czy oznacza to, że osoba pozbawiona władzy rodzicielskiej musi płacić alimenty? Tak – jeśli sąd wydał taką decyzję, to odebranie praw rodzicielskich nie zwalnia rodzica z uiszczania comiesięcznego świadczenia na rzecz dziecka.

Niepłacenie alimentów a pozbawienie praw rodzicielskich

Inna kwestia dotycząca alimentów pojawia się w odwrotnej sytuacji: czy niepłacenie alimentów może być przyczyną pozbawienia ojca lub matki praw rodzicielskich? Co do zasady, niepłacenie alimentów jest przesłanką do stwierdzenia braku zainteresowania dzieckiem, przy czym nie zawsze niepłacenie alimentów wynika ze „złej woli” ojca lub matki. Każda taka sprawa będzie przez sąd rozpatrywana więc w sposób indywidualny. Jedno jest pewne: jeśli osoba, która notorycznie uchylała się od płacenia alimentów dostanie wyrok skazujący za przestępstwo niealimentacji, wówczas odebranie praw rodzicielskich będzie po prostu… łatwiejsze.

O innych przyczynach pozbawienia władzy rodzicielskiej, które są istotne z punktu widzenia sądu do wydania odpowiedniej decyzji, piszemy w artykule „Pozbawienie praw rodzicielskich – co jest przyczyną odebrania władzy rodzicom i czym to skutkuje?”.

Prawa rodzicielskie a alimenty – jak ustala się wysokość świadczeń?

Wysokość świadczeń alimentacyjnych jest niezwykle istotna dla wszystkich stron sporu – zarówno rodzica, przy którym pozostaje dziecko, ojca lub matki, którzy mają uiszczać świadczenie oraz… samego dziecka. Jak oblicza się kwotę, którą opiekun małoletniego potomka, a później pełnoletnie dziecko będzie otrzymywało od jednego z rodziców?

Przede wszystkim warto wiedzieć, że o konkretną kwotę alimentów wnioskuje rodzic, przy którym dziecko pozostaje. Kwota ta powinna uwzględniać zarówno wydatki codzienne, stałe, jak wydatki niezbędne do zapewnienia dziecku dobrobytu, ponoszone okresowo (zakup podręczników szkolnych, wykupienie kursów językowych i inne). Dodatkowo, jeśli zajdzie stosowna okoliczność, rodzic w imieniu dziecka może wnioskować o podwyższenie alimentów (przykładowo w sytuacji wykrycia u dziecka choroby wymagającej dodatkowych nakładów finansowych).

Oprócz wnioskowanej kwoty (należy ją oczywiście uzasadnić z wykorzystaniem rachunków, paragonów, wyciągów z kont), sąd przy wydawaniu decyzji o wysokości świadczenia alimentacyjnego bierze również pod uwagę możliwości zarobkowe osoby pozwanej (a nie, tak jak wielu osobom się wydaje – jej faktyczne zarobki). Dlaczego tak się dzieje? Dzięki temu można uniknąć sytuacji, w której ojciec lub matka celowo przedłużają okres poszukiwania pracy bądź w ogóle jej nie podejmują – z obawy o „ściąganie” alimentów z pensji.

Pozbawienie praw a alimenty – czy rodzic może ubiegać się świadczeń od… dziecka?

Sytuacja opisana powyżej może się… odwrócić. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy reguluje bowiem jeszcze inną zależność, która wymaga opłacania alimentów – a mianowicie uzasadnione roszczenie wsparcia finansowego wysuwane przez rodzica względem dorosłego dziecka. Sąd może zadecydować o obciążeniu takiej osoby alimentami, jeśli jej rodzic, z uwagi na niepełnosprawności, przewlekłe choroby lub inne przeszkody nie jest w stanie podjąć samodzielnie zatrudnienia i – po prostu – utrzymać się. Warto jednak pamiętać, że taka decyzja nie może godzić w zasady współżycia społecznego. Jeśli okaże się bowiem, że rodzic roszczący sobie prawo do alimentów trwoni pieniądze z uwagi na nałogi czy uzależnienie od hazardu – wówczas sąd nie zdecyduje się na przyznanie takiej osobie alimentów.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak napisać pozew o alimenty, przeczytaj artykuł „Pozew o alimenty – jak go przygotować” >>

Separacja a alimenty na małżonka – przesłanki

Większość osób utożsamia pojęcie alimentów ze świadczeniami należącymi się dziecku. To oczywiście najpowszechniejsze i najbardziej trafne skojarzenie mające odbicie w rzeczywistości, jednak nie można zapominać o tym, że alimenty mogą również trafiać bezpośrednio do małżonka – także w trakcie separacji. Kiedy jest to możliwe? 

• O takie świadczenie może ubiegać się wyłącznie małżonek, którego winy nie stwierdzono podczas orzekania o separacji. Jeśli tak się stało, wówczas nie otrzyma on od męża lub żony żadnych pieniędzy.

• Drugą przesłanką, jaka musi zaistnieć, by mąż lub żona otrzymali alimenty w trakcie separacji, jest ich przebywanie w niedostatku. Co to oznacza w praktyce? Jeśli wyłącznie jedna osoba w małżeństwie zarabiała pieniądze, a druga opiekowała się domem i dla tej strony, która nie pracowała separacja oznacza znaczne pogorszenie się stanu majątkowego wraz z niemożnością spełnienia swoich podstawowych potrzeb, wówczas mąż lub żona postawieni w takiej sytuacji mogą ubiegać się o alimenty. 

Jeśli obowiązek alimentacyjny wobec małżonka w separacji zostanie orzeczony przez sąd, nie będzie miał on ram czasowych – może cofnąć go jedynie kolejne orzeczenie sądu. Wysokość alimentów ustala się z kolei biorąc pod uwagę zarówno zarobki i majątek danej osoby, jak i sam jej potencjał do zarabiania pieniędzy, a także wysokość kosztów spełniania uzasadnionych potrzeb życiowych drugiej strony sporu.

Jeśli to właśnie Ciebie czeka złożenie pozwu lub wniosku o separację, zachęcamy do skorzystania z naszego generatora pism sądowych, stworzonego we współpracy z najlepszymi informatykami i prawnikami specjalizującymi się w prawie rodzinnym. Więcej informacji o samej separacji odnajdziesz natomiast w jednym z poprzednich artykułów Separacja – co to jest i jakie są jej skutki prawne.

Separacja a alimenty na dzieci

Każdorazowo podczas rozstrzygania wniosku lub pozwu o separację, sąd musi również pochylić się nad kwestią alimentów na dziecko. Nie ma bowiem możliwości, by w orzeczeniu separacji nie został zawarty podział kosztów utrzymania i wychowania dzieci względem obojga rodziców. 

Najczęściej oczywiście alimenty w separacji będzie płaciła ta osoba, przy której dziecko nie pozostaje, w zakresie umożliwiającym pokrycie potrzeb materialnych i niematerialnych potomka. Przy ustalaniu wysokości takich świadczeń (podobnie jak przy ustalaniu wysokości alimentów na małżonka) bierze się także pod uwagę wysokość majątku, zarobków i zdolności do pracy zarobkowej danej osoby. Warto tutaj zaznaczyć, że co do zasady dziecko powinno żyć na poziomie zbliżonym do rodziców, dlatego im wyższe są zarobki jednej ze stron, tym potencjalnie wyższe będą alimenty.

Podobnie jak następuje ustalenie miejsca pobytu dziecka przed rozwodem, tak również i w trakcie separacji takie ustalenie powinno mieć miejsce (jeśli oczywiście para nie będzie w tym czasie ze sobą mieszkać). Jak przebiega takie ustalenie?

Decyzja dziecka o miejscu zamieszkania

Jeśli dziecko ma poniżej 13 lat, wówczas w sądzie reprezentuje go przedstawiciel ustawowy (zazwyczaj jest to rodzic lub inny krewny), a w przypadku jego braku – sąd opiekuńczy czy kurator. Z kolei po przekroczeniu 13 roku życia samodzielna decyzja dziecka o miejscu zamieszkania będzie decydująca w tej kwestii, co także wpłynie na orzeczenie sądu o przyznaniu alimentów jednej ze stron.

Separacja nieformalna a alimenty

Kolejną kwestią, która zastanawia osoby będące w małżeństwie, ale mieszkające osobno jest to, czy w przypadku takiej „nieformalnej” separacji również można ubiegać się o alimenty. Co do zasady – nie, ponieważ osobom będącym w małżeństwie nie można zasądzić alimentów. Tutaj natomiast do głosu dochodzi kwestia świadczeń na rzecz rodziny i konieczności wzajemnego wspierania się, których nie redukuje nawet separacja formalna. Z samej istoty małżeństwa wynika więc, że partnerzy (także w trakcie rozstania) powinni wspierać się – również finansowo.