Prawo do opieki nad dzieckiem w konkubinacie – jak jest realizowane?

Jeśli mówimy o kwestiach prawnych dotyczących dziecka zrodzonego w konkubinacie, wówczas należy podkreślić to, że władza rodzicielska, a także prawa i obowiązki rodzica pozostają wobec dziecka takie same – niezależnie od tego, czy pojawiło się ono w trakcie trwania małżeństwa, czy może w konkubinacie. Jedyną różnicą jest to, że po porodzie należy zadbać o tak zwane „uznanie” dziecka, a więc złożenie deklaracji, kto jest jego ojcem – ponieważ w przypadku związku małżeńskiego jako ojciec w dokumentach figuruje mąż. Jeśli takie „uznanie” w urzędzie stanu cywilnego nie nastąpi, wówczas mężczyzna nie będzie miał do dziecka żadnych praw (dopóki – przykładowo – matka dziecka nie wystąpi do sądu o ustalenie ojcostwa).

Władza rodzicielska, ale również obowiązki i prawa z niej wynikające, obejmuje przede wszystkim podejmowanie kluczowych decyzji co do wychowania dziecka (w tym wyboru szkoły, wiary, w jakiej będzie wzrastało, przekazywania mu konkretnych wartości), utrzymanie potomka i zapewnienie mu jak najlepszych warunków do rozwoju psychofizycznego (w tym do edukacji czy leczenia), a także do odpoczynku.

Więcej informacji o tym zagadnieniu znajduje się w jednym z naszych poprzednich tekstów – Jakie prawa ma ojciec do nieślubnego dziecka, do którego lektury serdecznie zachęcamy.

Dziecko w konkubinacie a poprzedni związek – jak to wygląda w praktyce?

Sytuacja, w której jeden z partnerów wstępuje w związek nieformalny, a jednocześnie ma dziecko z poprzedniego związku (lub jego nowa partnerka ma dziecko), jest z jednej strony mniej, a z drugiej – bardziej skomplikowany. Chodzi przede wszystkim o to, że nowa osoba pojawiająca się w życiu rodziny nie może „nabyć” praw rodzicielskich do dziecka – mają je bowiem biologiczni rodzice. Czasem zdarza się jednak tak, że biologiczny rodzic nie żyje lub został pozbawiony praw rodzicielskich – wówczas istnieje szansa na przysposobienie takiego dziecka, jednak sprawy w sądzie opiekuńczym w tych kwestiach są niezwykle złożone i trudne, dlatego wiele osób po prostu nie reguluje kwestii prawnych związanych z dzieckiem z poprzedniego związku partnerki lub partnera.

Konkubinat a dziecko – co dzieje się po zakończeniu związku?

Po zakończeniu związku o charakterze konkubinatu – podobnie, jak ma to miejsce w związku małżeńskim – sąd, na wniosek jednego lub obojga rodziców, może interweniować w kwestii praw rodzicielskich. Często zdarza się, że rodzice po rozstaniu decydują się mieszkać w zupełnie innych miejscowościach – wówczas ograniczenie praw rodzicielskich jednego z nich będzie zasadne z punktu widzenia samego dziecka, ponieważ lepiej, by uczęszczało ono do jednej szkoły, miało lekarza pierwszego kontaktu w tym samym miejscu i dorastało w gronie znanych sobie rówieśników. Czasem prawa rodzicielskie jednego z rodziców są ograniczane z uwagi na stosowanie przemocy wobec dziecka – psychicznej, fizycznej czy seksualnej – wówczas jednak należy udowodnić fakt zaistnienia takich okoliczności w sądzie (można to zrobić, powołując świadków, a także przedstawiając zapisy rozmów online, nagrania wideo czy audio).

Oprócz kwestii odebrania czy ograniczenia władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, sąd może także określić wytyczne co do realizacji tej władzy. Chodzi tu przede wszystkim o opiekę nad dzieckiem, o okoliczności widywania się z potomkiem oraz o uregulowanie kontaktów na odległość – w tym rozmów telefonicznych i innych. Sąd robi to na wniosek jednej ze stron lub określa sposoby realizacji władzy rodzicielskiej na podstawie przedstawionego przez rodziców porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem.

Inne ważne kwestie dotyczące konkubinatu, jak i formalnych aspektów rozpadu takiego związku, poruszaliśmy już w wielu artykułach na naszym blogu, dlatego zainteresowanym osobom polecamy zapoznanie się z ich treścią.

Kiedy można złożyć wniosek o zakaz kontaktów z dzieckiem?

W wyniku jakich sytuacji i okoliczności można uzyskać zakaz kontaktów z dzieckiem? Orzecznictwo sądów jak i przepisy są w tej materii są jasne. Wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej i zakaz kontaktów z dzieckiem będzie uzasadniony, jeśli:

• przed sądem udowodni się, że rodzic ma na dziecko tak zwany „zły wpływ” – pod jego opieką dziecko zmienia swoje nawyki i zachowania, przestaje uczęszczać do szkoły, ma dostęp do używek (alkoholu, narkotyków), a także do innych, degenerujących środowisk – narkomanów, przestępców etc.;
• jedno z rodziców należy do niebezpiecznego środowiska (przykładowo jest przestępcą) lub popada w nałóg uniemożliwiający mu sprawowanie odpowiedniej pieczy nad dzieckiem (narkomania, alkoholizm, hazard i inne);
• jedno z rodziców stosuje wobec dziecka przemoc – umyślną, regularną i świadomą – seksualną, fizyczną lub psychiczną;
• kontynuacja dotychczasowych kontaktów z jednym z rodziców mogłaby narazić dziecko na niebezpieczeństwo utraty zdrowia lub życia.

Wniosek o zakaz kontaktów z dzieckiem – wzór i najważniejsze informacje

We wniosku o zakaz kontaktów z dzieckiem, oprócz kwestii formalnych, takich jak dołączenie skróconego odpisu aktu urodzenia dziecka, danych osobowych stron wniosku, oznaczenia właściwego sądu czy dołączenia potwierdzenia dokonania opłaty (która wynosi 100 zł), należy zawrzeć przyczyny i uzasadnienie wnioskowania o zakaz. W tym celu trzeba dokładnie opisać sytuacje wskazujące na zagrożenie życia lub zdrowia dziecka, jego prawidłowego rozwoju psychofizycznego i innych niebezpieczeństw spotykających je ze strony jednego z rodziców. Do wniosku warto dołączyć także dowody – dane świadków, których sąd będzie mógł później przesłuchać w sprawie, a także zdjęcia, nagrania i inne elementy potwierdzające zaistniałą sytuację.

W jaki sposób wypełnić wniosek o zakaz osobistej styczności z dzieckiem? Wzór takiego pisma znajdziesz na stronie internetowej Itogis, wraz z instrukcją i możliwością uzyskania właściwego wniosku po uzupełnieniu odpowiednich danych – zachęcamy do skorzystania z tej wygodnej możliwości!

Warto pamiętać, że do samego wniosku składanego w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania dziecka, należy dołączyć odpis tego wniosku, który później zostanie dostarczony drugiej stronie sprawy (czyli małżonkowi, którego zakaz ma dotyczyć).

Zakaz widzenia z dzieckiem a władza rodzicielska

Wiele osób przed złożeniem wniosku o zakaz kontaktów z dzieckiem zastanawia się, czy jedną z konsekwencji takiego posunięcia jest równoczesne odebranie ojcu lub matce praw rodzicielskich. Odpowiedź na to pytanie brzmi: nie – zakaz kontaktów oraz posiadanie (lub nie) władzy rodzicielskiej są sprawami rozłącznymi. Oznacza to, że nawet po orzeczeniu zakazu, rodzic, którego decyzja ta dotyczy, zachowuje pełnię praw rodzicielskich i musi je realizować (oczywiście w zakresie, na który pozwala sądowe orzeczenie zakazu kontaktów).

Konsekwencje ustanowienia zakazu kontaktów z dzieckiem

Jak wspomnieliśmy powyżej, zakaz kontaktów z dzieckiem nie jest automatycznym odebraniem rodzicowi jego praw. W praktyce oznacza to, że nadal może on mieć wpływ na wychowanie potomka, powinien zapewniać mu środki do rozwoju psychofizycznego i wspierać w edukacji czy dbać o jego zdrowie. Jednocześnie sąd może orzec różny zakres czynności wchodzących w skład zakazu kontaktów – zależy to przede wszystkim od tego, co wnioskodawca (czyli jedno z rodziców) umieści w piśmie. Zakaz kontaktów nie zawsze będzie bowiem oznaczał niemożność korzystania z żadnej formy kontaktu. W niektórych przypadkach dopuszcza się na przykład komunikację telefoniczną lub online, w innych – kontakty w obecności drugiego rodzica.

Oprócz tego warto wiedzieć, że zakaz kontaktów z dzieckiem nie jest wydawany na określony czas. Zgodnie z przepisami zawartymi w kodeksie rodzinno-opiekuńczym, decyzja o zakazie może zostać cofnięta przez sąd opiekuńczy, jeśli przesłanki prowadzące do wydania takiego zakazu przestaną istnieć, a więc drugi rodzic nie będzie stosował już przemocy, demoralizował dziecka lub postępował w inny, niewłaściwy sposób.

Jeśli dodatkowo, oprócz zamiaru ograniczenia kontaktów z dzieckiem, chcesz walczyć o pozbawienie ojca lub matki praw rodzicielskich, zapraszamy również do lektury naszych poprzednich artykułów, wyjaśniających tę kwestię: Pozbawienie władzy rodzicielskiej – jak prawidłowo napisać wniosek oraz Odebranie praw rodzicielskich – przebieg postępowania.

Małżeństwo z cudzoziemcem – dokumenty

Aby zawrzeć związek małżeński z obcokrajowcem, wedle polskiego prawa niezbędnych będzie kilka dokumentów, na podstawie których można zweryfikować zarówno status matrymonialny, jak i tożsamość danej osoby. Wśród nich wyróżnia się przede wszystkim:

• dokumenty tożsamości – aktualny paszport wraz z kartą pobytu danej osoby;
• zapewnienie (konieczne do złożenia na piśmie) o braku wiedzy o okolicznościach uniemożliwiających zawarcie związku małżeńskiego;
• odpis aktu urodzenia – zarówno oryginalny, jak i w wersji przetłumaczonej na język polski przez tłumacza przysięgłego;
• w przypadku osób, które już wcześniej zawarły związek małżeński, koniecznym jest również przedstawienie rozwiązania tego związku – zwykle jest to akt małżeństwa wraz z dokumentem czy adnotacją o jego rozwiązaniu bądź unieważnieniu;
• jeśli z kolei przyszły mąż lub żona są wdowcami, w takiej sytuacji trzeba przedstawić akt zgonu małżonka czy małżonki.

Wszystkie wymienione powyżej dokumenty należy złożyć w Urzędzie Stanu Cywilnego – po ich weryfikacji dana osoba otrzyma z kolei dokument potwierdzający brak przeszkód do zawarcia związku małżeńskiego. Takie zaświadczenie utrzymuje swoją ważność przez 6 miesięcy od daty wydania (i to właśnie w tym czasie para może wziąć ślub – cywilny lub konkordatowy, będący połączeniem ślubu kościelnego i cywilnego), dlatego należy skrupulatnie zaplanować uzyskanie takiego dokumentu podczas ustalania daty ślubu i ewentualnego wesela.

Zawarcie małżeństwa z cudzoziemcem – co może być przeszkodą?

Oczywistymi przeszkodami do zawarcia związku małżeńskiego mogą być takie okoliczności, jak:

• pokrewieństwo lub powinowactwo;
• bycie w związku małżeńskim i zatajenie tego faktu przed drugą osobą;
• nieleczona choroba psychiczna;
• a także przepisy kraju, z którego pochodzi przyszły małżonek lub małżonka. W niektórych państwach branie ślubu z cudzoziemcem lub cudzoziemką jest zakazane – z tego względu warto mieć na uwadze fakt, że małżeństwo zawarte w Polsce nie będzie uznawane i ważne w kraju, z którego pochodzi żona lub mąż.

Zezwolenie sądu na zawarcie małżeństwa z obcokrajowcem – co to oznacza w praktyce?

Niestety w niektórych sytuacjach uzyskanie wszystkich dokumentów niezbędnych do wydania poświadczenia potwierdzającego brak przeszkód do zawarcia związku małżeńskiego może nie być możliwe lub bywa utrudnione – przykładowo, z uwagi na pandemię, wojnę lub inne, niespodziewane okoliczności. Wówczas można ubiegać się o wydanie zwolnienia z obowiązku przedstawienia brakującego dokumentu, poprzez złożenie specjalnego wniosku (który można wypełnić na platformie Itogis – sprawdź wzór wniosku o zwolnienie cudzoziemca z obowiązku uzyskania zaświadczenia o braku przeszkód do zawarcia małżeństwa według prawa jego kraju. Potocznie to zezwolenie określane jest jako zezwolenie sądu na zawarcie małżeństwa z obcokrajowcem, jednak nie jest to oficjalna nazwa dokumentu.

Sam wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania przyszłych małżonków – należy przy tym pamiętać o złożeniu go na kilka miesięcy przed planowaną uroczystością, bo wydanie „pozwolenia” oraz sprawdzenie sytuacji prawnej osoby, której dotyczy wniosek, może zająć okres właśnie do kilku miesięcy.

Te same procedury dotyczą małżeństwa z obcokrajowcem spoza UE, jednak w takim przypadku konieczna będzie również legalizacja pobytu takiej osoby na terenie Polski, a w niektórych przypadkach – również wizyta w konsulacie.

Jak wygląda ślub z obcokrajowcem?

Ślub cywilny z obcokrajowcem wygląda tak samo, jak w przypadku ślubu pomiędzy obywatelami Polski, przy czym, jeśli jedna z osób nie porozumiewa się w języku polskim, wówczas konieczna jest obecność tłumacza – po to, by cudzoziemiec świadomie i z pełnym zrozumieniem złożył przysięgę małżeńską. To samo dotyczy ślubu konkordatowego – także w nim powinien uczestniczyć tłumacz.

Jeśli z kolei para chce wziąć ślub kościelny, ale jedna osoba jest niewierząca lub wyznaje inną religię, to w takiej sytuacji można zawrzeć tak zwany ślub jednostronny – małżonek niewierzący lub innej wiary zobowiązuje się wtedy do wychowania dzieci w wierze katolickiej oraz do nieingerowania w praktyki religijne drugiej osoby. Do wdrożenia tej procedury konieczna jest zgoda biskupa.

To też może Cię zainteresować: Unieważnienie małżeństwa cywilnego – przesłanki, procedura, koszty

Zachęcamy też do lektury bloga Itogis, w którym znajdziesz więcej artykułów i porad w zakresie prawa cywilnego.

Prawne uregulowanie kontaktów z dzieckiem – kiedy należy o nie zadbać?

O prawne uregulowanie kontaktów z dzieckiem należy zadbać od razu podczas decyzji o rozwodzie – zwłaszcza w sytuacji, w której wiadomo, że jedno z małżonków będzie utrudniać rozwód lub się na niego nie zgodzi. Dodatkowo, jeśli postępowanie rozwodowe ma trwać długo (na przykład z uwagi na konieczność przesłuchania wielu świadków i przedstawienia dowodów), także należy pomyśleć o złożeniu wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem. Później, już w trakcie rozwodu, można dostarczyć do sądu rodzicielski plan wychowawczy, określany również mianem porozumienia rodzicielskiego, na podstawie którego sąd podejmuje decyzję, co do kształtu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie (więcej informacji o tej procedurze znajduje się w artykule Rodzicielski plan wychowawczy – kiedy jest potrzebny i jak go przygotować).

Wniosek o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem – opłata

Wysokość opłaty za złożenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem zależy przede wszystkim od trybu, w jakim jest on dostarczony do sądu. Jeżeli zostanie on złożony osobno, bez innych dokumentów, wówczas należy uiścić opłatę w wysokości 100 złotych. W przypadku, w którym wniosek składany jest wraz z pozwem o rozwód (co generalnie jest najlepszym rozwiązaniem, ponieważ od razu od złożenia pozwu będzie można ustalić, jak wygląda podział kontaktów z dzieckiem), nie podlega opłacie.

Wniosek o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem – wzór

Wniosek o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem powinien zawierać konkretne elementy, wśród których można wyróżnić:

• oznaczenie typu pisma (jako wniosek o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem);
• konkretne dane pozwalające zidentyfikować strony sprawy, a także oznaczenie sądu, do którego pismo jest kierowane;
• osnowę wniosku, czyli de facto jego treść (o której więcej poniżej);
• uzasadnienie złożenia wniosku, a więc wskazanie faktów, ze względu na które osoba składająca pismo zdecydowała się na stworzenie wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem (są to zazwyczaj wyjaśnienia dotyczące utrudniania kontaktów z małoletnim, wraz z opisem lub wskazaniem sytuacji czy świadków mogących potwierdzić zaistniałą sytuację);
• podpis osoby składającej wniosek lub jej przedstawiciela, a także wykaz załączników (jeśli takowe są);
• dowód uiszczenia opłaty (w przypadku konieczności jej poniesienia).

W samej treści wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem (a więc we wspomnianej powyżej osnowie wniosku) powinny znaleźć się szczegółowe informacje i ustalenia dotyczące podziału i terminów kontaktów z dzieckiem. W praktyce oznacza to, że należy uwzględnić nie tylko kontakty w „zwykłych” tygodniach (w ciągu roku szkolnego), ale również w święta – Bożego Narodzenia, Wielkanocne, Nowy Rok i inne. Ponadto dobrze jest opisać żądania co do kontaktów w weekendy, podczas wakacji, ferii zimowych etc. Wielu rodziców w ramach wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem wskazuje na chęć naprzemiennej opieki (dotyczy to zarówno weekendów, czyli spędzania ich raz u ojca, a raz u matki, jak i świąt i innych okresów czy ważnych okazji).

Gotowy wzór wniosku o zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem bez problemu można znaleźć i wypełnić na stronie internetowej platformy Itogis. Zajmuje to średnio około godziny. Za niewielką opłatą narzędzie wygeneruje gotowe do złożenia w sądzie pismo.

Zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem – ile trwa?

To, ile trwa sprawa o ustalenie kontaktów z dzieckiem w sytuacji okołorozwodowej, zależy w praktyce od dostępności sędziów w danej placówce oraz od liczby spraw, jakimi aktualnie zajmuje się sąd. Nie zmienia to jednak faktu, iż wniosek o zmianę zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem (wzór tego pisma również dostępny jest na platformie Itogis) czy po prostu o zabezpieczenie kontaktów powinien być rozpatrywany przez sąd priorytetowo z uwagi na dobro dziecka. Określa to artykuł 737 Kodeksu Prawa Cywilnego (przepis mówi o tym, że wniosek ma być rozpatrzony bezzwłocznie i nie później niż w ciągu tygodnia od jego wpłynięcia).

Więcej informacji w kwestiach dotyczących władzy rodzicielskiej i jej kształtu po rozwodzie znajduje się w poprzednich artykułach na blogu Itogis, do których lektury serdecznie zachęcamy.

Separacja a alimenty na małżonka – przesłanki

Większość osób utożsamia pojęcie alimentów ze świadczeniami należącymi się dziecku. To oczywiście najpowszechniejsze i najbardziej trafne skojarzenie mające odbicie w rzeczywistości, jednak nie można zapominać o tym, że alimenty mogą również trafiać bezpośrednio do małżonka – także w trakcie separacji. Kiedy jest to możliwe? 

• O takie świadczenie może ubiegać się wyłącznie małżonek, którego winy nie stwierdzono podczas orzekania o separacji. Jeśli tak się stało, wówczas nie otrzyma on od męża lub żony żadnych pieniędzy.

• Drugą przesłanką, jaka musi zaistnieć, by mąż lub żona otrzymali alimenty w trakcie separacji, jest ich przebywanie w niedostatku. Co to oznacza w praktyce? Jeśli wyłącznie jedna osoba w małżeństwie zarabiała pieniądze, a druga opiekowała się domem i dla tej strony, która nie pracowała separacja oznacza znaczne pogorszenie się stanu majątkowego wraz z niemożnością spełnienia swoich podstawowych potrzeb, wówczas mąż lub żona postawieni w takiej sytuacji mogą ubiegać się o alimenty. 

Jeśli obowiązek alimentacyjny wobec małżonka w separacji zostanie orzeczony przez sąd, nie będzie miał on ram czasowych – może cofnąć go jedynie kolejne orzeczenie sądu. Wysokość alimentów ustala się z kolei biorąc pod uwagę zarówno zarobki i majątek danej osoby, jak i sam jej potencjał do zarabiania pieniędzy, a także wysokość kosztów spełniania uzasadnionych potrzeb życiowych drugiej strony sporu.

Jeśli to właśnie Ciebie czeka złożenie pozwu lub wniosku o separację, zachęcamy do skorzystania z naszego generatora pism sądowych, stworzonego we współpracy z najlepszymi informatykami i prawnikami specjalizującymi się w prawie rodzinnym. Więcej informacji o samej separacji odnajdziesz natomiast w jednym z poprzednich artykułów Separacja – co to jest i jakie są jej skutki prawne.

Separacja a alimenty na dzieci

Każdorazowo podczas rozstrzygania wniosku lub pozwu o separację, sąd musi również pochylić się nad kwestią alimentów na dziecko. Nie ma bowiem możliwości, by w orzeczeniu separacji nie został zawarty podział kosztów utrzymania i wychowania dzieci względem obojga rodziców. 

Najczęściej oczywiście alimenty w separacji będzie płaciła ta osoba, przy której dziecko nie pozostaje, w zakresie umożliwiającym pokrycie potrzeb materialnych i niematerialnych potomka. Przy ustalaniu wysokości takich świadczeń (podobnie jak przy ustalaniu wysokości alimentów na małżonka) bierze się także pod uwagę wysokość majątku, zarobków i zdolności do pracy zarobkowej danej osoby. Warto tutaj zaznaczyć, że co do zasady dziecko powinno żyć na poziomie zbliżonym do rodziców, dlatego im wyższe są zarobki jednej ze stron, tym potencjalnie wyższe będą alimenty.

Podobnie jak następuje ustalenie miejsca pobytu dziecka przed rozwodem, tak również i w trakcie separacji takie ustalenie powinno mieć miejsce (jeśli oczywiście para nie będzie w tym czasie ze sobą mieszkać). Jak przebiega takie ustalenie?

Decyzja dziecka o miejscu zamieszkania

Jeśli dziecko ma poniżej 13 lat, wówczas w sądzie reprezentuje go przedstawiciel ustawowy (zazwyczaj jest to rodzic lub inny krewny), a w przypadku jego braku – sąd opiekuńczy czy kurator. Z kolei po przekroczeniu 13 roku życia samodzielna decyzja dziecka o miejscu zamieszkania będzie decydująca w tej kwestii, co także wpłynie na orzeczenie sądu o przyznaniu alimentów jednej ze stron.

Separacja nieformalna a alimenty

Kolejną kwestią, która zastanawia osoby będące w małżeństwie, ale mieszkające osobno jest to, czy w przypadku takiej „nieformalnej” separacji również można ubiegać się o alimenty. Co do zasady – nie, ponieważ osobom będącym w małżeństwie nie można zasądzić alimentów. Tutaj natomiast do głosu dochodzi kwestia świadczeń na rzecz rodziny i konieczności wzajemnego wspierania się, których nie redukuje nawet separacja formalna. Z samej istoty małżeństwa wynika więc, że partnerzy (także w trakcie rozstania) powinni wspierać się – również finansowo.

Rozwód z alkoholikiem – krok po kroku

Rozwód z alkoholikiem może być naprawdę trudnym przeżyciem – nie tylko ze względu na konieczność odbycia rozprawy rozwodowej, ale przede wszystkim z uwagi na cały proces przygotowawczy – zbieranie dowodów, pisanie pozwu, rozmowy z prawnikami i – być może – z niegdyś ukochaną osobą, która popadła w alkoholizm i obecnie wydaje się tak obca, jak nigdy wcześniej. Dodatkowych kłopotów mogą przysparzać także próby odwiedzenia powódki bądź powoda od podjęcia ostatecznej decyzji o rozwodzie – są one często uskuteczniane przez samego alkoholika, ale również przez rodzinę. Jeśli jednak osoba chcąca zakończyć związek wie, że trwanie w nim przysporzy jej wyłącznie więcej cierpienia, wówczas nie powinna wahać się przed złożeniem pozwu – to pierwszy krok do tego, by raz na zawsze wyzwolić się z nierzadko toksycznego małżeństwa.

Jak napisać pozew rozwodowy z alkoholikiem?

Jeśli do rozwodu ma dojść z uwagi na alkoholizm jednego z małżonków, wówczas – tak, jak zostało to już wspomniane – prawdopodobnie pozew o rozwód będzie zawierał wniosek o orzeczenie o winie. Tego typu dokument trudno jest sporządzić przy „zwykłym”, szybkim w założeniu rozwodzie (więcej o tym piszemy w tekście Jak napisać pozew rozwodowy – samodzielnie, szybko i skutecznie), a co dopiero przy rozwodzie z tak trudną historią małżeńską. 

Warto wówczas skorzystać z pomocy profesjonalnego adwokata lub z platformy Itogis – generatora pozwów stworzonego we współpracy najlepszych prawników i informatyków, by pomóc osobom stojącym przed koniecznością sporządzenia takiego dokumentu. Zachęcamy do odwiedzenia zakładki Pozew o rozwód – to właśnie w niej można przygotować potrzebne pismo sądowe.

Oprócz danych osobowych, w pozwie musi być oczywiście uzasadnienie, dzięki któremu sąd będzie mógł poznać sytuację małżeństwa i podjąć odpowiednią decyzję. A co powinno się w nim znajdować, jeśli cała sprawa dotyczy rozstania ze względu na alkoholizm małżonka?

• Powód bądź powódka powinni opisać szczegóły uzależnienia, dotyczące przede wszystkim tego, od kiedy mąż czy żona zaczęli nadużywać alkoholu, ile już trwa taka sytuacja i jak często dana osoba pije.
• W uzasadnieniu warto także zawrzeć opis tego, jak uzależnienie od alkoholu współmałżonka wpłynęło na sytuację rodziny. Należy pamiętać o tym, że bezwzględnym warunkiem udzielenia rozwodu jest całkowity i trwały rozkład pożycia. Jeśli więc przez alkoholizm nastąpił rozpad więzi rodzinnych, ekonomicznych i emocjonalnych, a partner czy partnerka nie widzą możliwości dojścia do porozumienia, wówczas należy napisać o tym w uzasadnieniu pozwu o rozwód z alkoholikiem.
• Dodatkową, ale bardzo ważną, informacją będzie również to, czy alkoholizm męża lub żony wpłynął na domowy budżet, a także na bezpieczeństwo współmałżonka i ewentualnych dzieci.
• Część uzasadnień do tego typu pozwów z orzeczeniem o winie wspomina także o próbach podjęcia leczenia – jeśli takowe nastąpiły, ale nie przynosiły efektów, także warto to uwzględnić.

Więcej informacji o tworzeniu uzasadnienia do pozwu o rozwód (z alkoholikiem i nie tylko) zawarliśmy w tekście Uzasadnienie rozwodu w pozwie – jak je napisać. Tam również znajdują się istotne wskazówki co do konstrukcji uzasadnienia chęci rozwodu, istotne zarówno z punktu widzenia osoby chcącej wziąć szybki rozwód, jak i powoda czy powódki przygotowujących się do rozwodu z orzeczeniem o winie.

Rozwód z alkoholikiem i wymeldowanie

Co do zasady, orzeczenie rozwodu z alkoholikiem nie oznacza natychmiastowego wymeldowania uzależnionego męża lub żony po rozwodzie. Istnieje jednak możliwość, by sąd, jeszcze podczas rozprawy rozwodowej, nakazał takie posunięcie. Zależy to jednak każdorazowo od indywidualnej sytuacji danej rodziny. Jeśli nałóg współmałżonka wpływa znacząco na funkcjonowanie rodziny, partner staje się agresywny, jego zachowanie jest nieprzewidywalne, być może także demoluje miejsce zamieszkania czy wręcz zagraża życiu i zdrowiu członków rodziny – wówczas sąd prawdopodobnie przychyli się do wniosku o wymeldowanie takiej osoby ze wspólnego mieszkania i zabezpieczenie eksmisji po rozwodzie.

Rozwód z alkoholikiem – podział majątku

Jeśli chodzi o podział majątku przy rozwodzie z alkoholikiem, sprawa ma się podobnie, jak w przypadku eksmisji i wymeldowania takiej osoby po zakończeniu postępowania. Oznacza to, że kwestia podziału majątku również będzie rozpatrywana indywidualnie dla każdej sprawy. Jeśli nałóg pozwanego lub pozwanej znacząco wpłynął na uszczuplenie majątku małżeństwa (także w kwestii zaciągniętych długów), wówczas sąd może przychylić się do podziału większościowego dla powódki czy powoda. Jeśli jednak alkoholizm nie wpłynął na majątek, wówczas prawdopodobnie będzie on podzielony po równo między małżonków (w przypadku, gdy nie podpisali oni intercyzy).

Jak pokazują statystyki, osób rozwiedzionych cały czas w Polsce przybywa, powtórnych małżeństw również jest coraz więcej. Stąd często pojawiające się pytania o niezbędne w takich okolicznościach dokumenty oraz terminy i formalności, których trzeba dopełnić w przypadku brania ślubu cywilnego po rozwodzie. Kolejne kroki całej tej „procedury” to: rozwód, uprawomocnienie wyroku, zgromadzenie potrzebnych dokumentów do ślubu cywilnego po rozwodzie – w tym odpisu wyroku rozwodowego, złożenie kompletu dokumentów w Urzędzie Stanu Cywilnego i ustalenie terminu ślubu cywilnego.

Ile trwa uprawomocnienie rozwodu?

Uprawomocnienie wyroku rozwodowego (bez orzekania o winie czy z orzekaniem o winie) wymaga czasu. Standardowo orzeczenie staje się prawomocne po tygodniu od jego wydania. Jeśli jednak w tym czasie jedna ze stron (lub obie) wnioskuje o wydanie uzasadnienia wyroku albo odwołuje się od niego do sądu apelacyjnego (co w praktyce oznacza ponowną sprawę rozwodową), uprawomocnienie rozwodu oddala się w czasie, a prawomocny wyrok w tej sprawie warunkuje to, jak szybko po rozwodzie można wziąć ślub.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej okoliczności i obowiązujące w polskim prawie przepisy, należy być więc przygotowanym na różne warianty biegu spraw, w tym na:

• uprawomocnienie wyroku rozwodowego w ciągu 7 dni od orzeczenia rozwodu, jeśli żadna ze stron nie składa wniosku o jego uzasadnienie;
• uprawomocnienie rozwodu w ciągu 14 dni od otrzymania uzasadnienia wyroku przez stronę o to wnioskującą, jeśli nie składa ona apelacji (jeżeli wnioskują obie strony i dzieje się to w różnym czasie, wspomniane 14 dni odnosi się do terminu późniejszego);
• uprawomocnienie orzeczenia o rozwodzie następujące dopiero po zakończeniu sprawy w sądzie apelacyjnym (na skutek odwołania się strony lub stron od wyroku rozwodowego wydanego przez pierwszą instancję).

Gdy rozwód jest już prawomocny, warto uzyskać odpis wyroku rozwodowego – to dokument potrzebny do ślubu cywilnego po rozwodzie (i nie tylko do tego). Sąd od momentu przyjęcia wniosku o odpis aktu rozwodu ma 14 dni roboczych na wydanie go wnioskującemu. 

Zobacz, jak uzyskać odpis wyroku rozwodowego >>

Ślub cywilny po rozwodzie – jakie dokumenty są niezbędne?

Aby wziąć kolejny ślub po rozwodzie, należy złożyć w Urzędzie Stanu Cywilnego komplet niezbędnych dokumentów. Są wśród nich:

• odpis aktu małżeństwa oraz odpis wyroku rozwodowego kończącego ostatni formalny związek (to konieczne również wtedy, gdy po rozwodzie bierze się ślub z tą samą osobą, co jest oczywiście prawnie dopuszczalne);
• dowód uiszczenia opłaty skarbowej (obecnie to 84 zł za sporządzenie aktu małżeństwa oraz, jeśli ktoś ma takie życzenie lub potrzebę, 1000 zł za udzielenie ślubu w innym miejscu niż Urząd Stanu Cywilnego);
• akty urodzenia obojga przyszłych małżonków.

Zobacz, jak uzyskać odpis aktu stanu cywilnego (małżeństwa, urodzenia, zgonu) >>

Przy składaniu powyższych dokumentów w Urzędzie Stanu Cywilnego okazuje się również urzędnikowi dowody tożsamości (dowód osobisty lub paszport) i podpisuje oświadczenia o nieistnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Takie pisemne zapewnienie traci swoją ważność w ciągu pół roku, jeśli więc ślub cywilny po rozwodzie nie odbędzie się w tym terminie, oświadczenie trzeba składać ponownie. Jest to o tyle istotne, że nie można wyznaczyć daty ślubu wcześniej niż 30 dni od momentu złożenia tego zapewnienia w Urzędzie Stanu Cywilnego.

Podsumowując… Kiedy można wziąć ślub cywilny po rozwodzie?

Ponowne małżeństwo może zostać zawarte przez rozwodnika po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, dostarczeniu niezbędnych (wyżej opisywanych) dokumentów do Urzędu Stanu Cywilnego i po upływie miesiąca od złożenia w Urzędzie Stanu Cywilnego zapewnienia o tym, że nie istnieją (lub nic o nich nie wiadomo osobom składającym te oświadczenia) żadne okoliczności uniemożliwiające zawarcie związku małżeńskiego.

***

Jeśli jesteś dopiero na początku tej drogi i przed ślubem czeka cię jeszcze rozwód, usprawnij swoje działania – zobacz, jak samodzielnie, szybko i skutecznie napisać pozew rozwodowy i/lub skorzystaj z internetowej platformy prawniczej służącej do generowania dokumentów sądowych – w tym pozwów o rozwód.

Separacja a mieszkanie razem – co mówi prawo

Jeśli para zdecyduje się na separację, a do tej pory obie osoby zamieszkiwały w tym samym miejscu, to – wbrew pozorom – żadna z nich nie musi się wyprowadzać (chyba, że ma taką potrzebę/możliwość i chce opuścić dom lub mieszkanie). Jak więc funkcjonować we dwójkę, jeśli sąd orzekł separację? Prawo przygotowuje na taką okoliczność rozwiązanie i umożliwia sądowi dokonanie podziału mieszkania – w kontekście sposobu korzystania z danego lokum. Warto tutaj dodać, że podział mieszkania względem korzystania z przestrzeni w żadnym wypadku nie jest tożsamy z podziałem majątku – są to dwie osobne sprawy. Jak taki podział wygląda w praktyce?

Separacja a korzystanie z mieszkania

Sąd bierze pod uwagę powierzchnię mieszkania i podział na poszczególne pomieszczenia. W orzeczeniu zwykle łazienka czy kuchnia pozostają do dyspozycji wspólnej obojga małżonków, natomiast pokoje są dzielone (w miarę możliwości – po równo) między męża i żonę. Jeśli w związku jest dziecko, wówczas sąd przyznaje do użytku więcej pomieszczeń tej stronie, przy której dziecko częściej przebywa. Dodatkowo w takim orzeczeniu mogą być zawarte zakazy i nakazy co do wspólnego funkcjonowania małżonków w jednym mieszkaniu lub domu, obejmujące – przykładowo – kwestię zapraszania obcych osób czy zmiany wyposażenia mieszkania.

Więcej informacji o samym procesie separacji, jej konsekwencjach i skutkach (nie tylko dla małżonków) znajduje się w jednym z naszych wcześniejszych artykułów Separacja – co to jest i jakie są jej skutki prawne.

Separacja a eksmisja – kiedy może nastąpić?

Eksmisja przy separacji może nastąpić wyłącznie na wniosek jednego z małżonków. Jest ona zwykle zasądzona wtedy, gdy mamy do czynienia z separacją z orzekaniem o winie. W praktyce osoba, która stanowi dla drugiego małżonka (i/lub dla ich dzieci) zagrożenie, będzie musiała wyprowadzić się z dotychczas zajmowanego mieszkania lub domu. Więcej informacji o tym, jak napisać pozew o separację z orzekaniem o winie lub bez, a także narzędzie pomagające napisać taki wniosek znajdują się w zakładce Pozew o separację – zapraszamy do skorzystania z możliwości samodzielnego wygenerowania takiego dokumentu.

Separacja a opłaty za mieszkanie

Co do zasady, małżonkowie pozostający we wspólnym mieszkaniu w czasie separacji są zobowiązani do opłacania rachunków (niezależnie od tego, czy nieruchomość jest własnościowa, czy może wynajmowana) w równy sposób lub proporcjonalnie do zajmowanych części mieszkania. Istnieją jednak sytuacje, w których jedna osoba z pary wyprowadza się i tutaj rozkład opłat zależy od wielu czynników oraz od ustaleń między partnerami. Często zdarza się tak, że żona lub mąż opuszcza mieszkanie wraz z dzieckiem, a osoba pozostająca w danej nieruchomości wymaga od strony wyprowadzającej się dalszego uczestnictwa w opłatach. W takiej sytuacji jednak, jeśli jedno z małżonków zajmuje dotychczasowe mieszkanie, a jednocześnie nie przebywa z nim dziecko, obowiązek utrzymania tego mieszkania spada na jego lokatora – domaganie się opłat od osoby, która nie tylko wyprowadziła się, ale również sprawuje pieczę nad dzieckiem, byłoby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Separacja a mieszkanie jednego z małżonków

Ta kwestia również spędza sen z powiek wielu parom, które do tej pory mieszkały w nieruchomości należącej wyłącznie do jednego z małżonków (nabytej przed ślubem lub w trakcie trwania małżeństwa z intercyzą). W praktyce nie może być jednak sytuacji, w której jeden z małżonków podczas separacji „wyrzuca” z mieszkania drugą osobę dlatego, że jest wyłącznym właścicielem nieruchomości – zwłaszcza jeśli ta druga osoba pozostaje w niedostatku lub stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, dzięki któremu mogłaby mieć fundusze na wynajem bądź kupno innego mieszkania. Takie okoliczności również byłyby niezgodne z zasadami współżycia społecznego.

Do kwestii opłat uiszczanych przez małżonków w trakcie separacji dochodzi także temat alimentów. Najczęściej sąd orzeka alimenty wówczas, gdy wniosek dotyczył separacji z orzekaniem o winie. Więcej praktycznych informacji o tym, jak ma się kwestia alimentów w kontekście omawianego powyżej tematu, znajduje się w artykule Separacja a alimenty – kto, na kogo i czy w ogóle trzeba płacić przed rozwodem.

Wywiad środowiskowy kuratora sądowego – kto go zleca?

Wizytę kuratora w rodzinie, co do której toczy się postępowanie, zleca sąd. Warto jednak pamiętać o tym, że raport sporządzony przez kuratora w wyniku takiej wizyty nie jest decydującym argumentem za lub przeciwko odebraniu jednej ze stron sprawy władzy rodzicielskiej – sąd bowiem musi rozpatrzyć również inne dowody, takie jak zeznania świadków, nagrania, opinie specjalistów (w tym psychologów) i wszystko to, co mogłoby pomóc obiektywnie rozstrzygnąć o słuszności odebrania (lub nie) władzy rodzicielskiej.

Więcej informacji o takich okolicznościach znajduje się w jednym z naszych poprzednich artykułów – Pozbawienie praw rodzicielskich – co jest przyczyną odebrania władzy rodzicom i czym to skutkuje, do którego lektury serdecznie zachęcamy.

Kurator sądowy – co robi podczas wizyty?

Co sprawdza kurator sądowy podczas wizyty i jak może ona przebiegać? Najważniejszym zadaniem urzędnika jest ustalenie, w jakich warunkach wychowuje się dziecko – czy ma odpowiednią przestrzeń do odpoczynku, nauki i zabawy, jakie jest jego samopoczucie, czy ma wystarczające środki zaspokajające jego podstawowe potrzeby i czy rodzice zapewniają mu możliwość realizacji zainteresowań, pasji, spędzania wolnego czasu w odpowiedni dla małoletniego sposób. Podczas czynności kurator przygląda się zazwyczaj normalnemu trybowi dnia rodziny – w zależności od tego, w jakim momencie wkroczy w życie rodzinne, może sprawdzić, jaki przebieg mają poranki czy też popołudnia.

Czy kurator może rozmawiać z dzieckiem?

Wiele osób zastanawia się również, czy kurator może rozmawiać z dzieckiem. Odpowiedź na to pytanie brzmi: tak – i robi to zdecydowanie często. Warto tutaj dodać, że urzędnik może odbyć taką rozmowę na osobności – podobnie jak z każdym z rodziców dziecka. Chodzi tu o to, by obecność jednego członka rodziny nie wpływała w jakikolwiek sposób na odpowiedzi oraz szczerość innej osoby.

Czy kurator może przyjść w weekend lub bez zapowiedzi?

Kiedy przychodzi kurator rodzinny? Na to pytanie nie ma z kolei jednoznacznej odpowiedzi. Urzędnik musi pojawić się w domu rodziny nie później niż 14 dni po wydaniu decyzji o wizycie przez sąd – nie ma jednak odgórnie wyznaczonej daty. Wiadomo, że wizyta ta powinna odbyć się w godzinach od 6.00 do 22.00, a urzędnik z reguły nie uprzedza wcześniej, kiedy ani o której godzinie się pojawi. Spotkanie może być zrealizowane także w weekend lub w dni wolne, natomiast wówczas najczęściej kurator na krótko przed wizytą dzwoni do zainteresowanych, by upewnić się, że rodzina przebywa w miejscu zamieszkania.

Jeśli urzędnik nie zastanie nikogo w domu, wówczas powiadomi rodzinę o próbie podjęcia kontaktu. Niektórzy zostawiają w tym celu informację na kartce przy drzwiach, inni – jeśli jest taka możliwość – przekazują ją sąsiadom, a jeszcze inni dzwonią do rodziny, by przekazać informację o próbie kontaktu. Jeśli tak się stanie, wówczas kurator będzie próbował odwiedzić dane mieszkanie czy dom raz jeszcze.

Czego nie może kurator rodzinny?

Co do zasady, kurator rodzinny na wizycie przed sprawą o pozbawienie władzy rodzicielskiej, nie może przeszkadzać w toczącym się rytmie dnia – oznacza to, że nie zatrzyma on w domu dzieci spieszących się do szkoły czy rodziców zmierzających do pracy, a także nie zakłóci posiłku, wspólnej nauki czy zabawy – ewentualne rozmowy z członkami rodziny powinien odbywać pomiędzy tymi aktywnościami. Kurator może podejmować działania jedynie wówczas, gdy dobro dziecka (lub innego członka rodziny) jest zagrożone – przykładowo, jeśli urzędnik jest świadkiem przemocy (psychicznej, fizycznej czy seksualnej) musi zawiadomić o tym stosowne organy – policję, sąd, pogotowie rodzinne i inne.

*** Jeśli planujesz wszczęcie sprawy o pozbawienie władzy rodzicielskiej lub chcesz rozstrzygnąć tę kwestię podczas rozwodu, zachęcamy do lektury naszego artykułu dotyczącego tego, jak prawidłowo napisać wniosek o pozbawienie władzy rodzicielskiej oraz do skorzystania z naszego intuicyjnego generatora wniosków i pozwów sądowych.

Gdy ojciec nastawia dziecko przeciwko matce lub gdy następuje utrudnianie kontaktu z dzieckiem ze strony matki, wówczas mówi się o alienacji rodzicielskiej, która wpływa negatywnie nie tylko na stan psychiczny małoletniego, ale również na jego poczucie bezpieczeństwa oraz na samych rodziców.

Czym jest alienacja rodzicielska? Na czym polega utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez matkę lub ojca określa się również mianem alienacji rodzicielskiej. Polega przede wszystkim na ograniczeniu lub całkowitym pozbawieniu możliwości widzenia się dziecka z drugim rodzicem – zarówno jeszcze przed rozwodem, jak i w jego trakcie czy już po – mimo konkretnych postanowień sądu co do terminów, zakresów i dat spotkań jednego z rodziców z małoletnim. Zarówno utrudnianie kontaktów z dzieckiem bez rozwodu, jak i po nim, może być podstawą do wszczęcia konkretnych kroków prawnych przez stronę pokrzywdzoną.

Przeczytaj również:  Do czego prowadzi alienacja rodzicielska – dziecko w sytuacji okołorozwodowej rodziców

Gdzie zgłosić utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

Jeśli utrudnianie widzenia z dzieckiem destabilizuje życie rodziny, wciąż się powtarza i ma zły wpływ na jej członków, wówczas należy podjąć odpowiednie działania, czyli zgłosić sprawę do sądu. Można to zrobić za pomocą odpowiedniego wniosku o kontakt z rodzica z dzieckiem lub z dziećmi, wówczas sąd rozpatrując sprawę i badając okoliczności utrudniania kontaktów, wyznaczy odpowiednie ramy dla spotkań małoletniego z rodzicami. Sąd, do którego składa się dokumenty, powinien być sądem rejonowym z wydziałem rodzinnym i opiekuńczym. Wniosek można złożyć osobiście lub za pośrednictwem poczty.

Jak udowodnić utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

Podczas ustalania szczegółów sprawy sąd z pewnością będzie chciał potwierdzić okoliczności wskazujące na utrudnianie kontaktu z dzieckiem – po rozwodzie lub przed jego nastąpieniem. Wówczas, dla potwierdzenia konkretnej wersji, warto zapewnić sobie dowody: zdjęcia, nagrania, zapisy rozmów (także w formie elektronicznej) oraz zeznania świadków. Dzięki potwierdzeniu przedstawianej wersji wydarzeń sąd będzie bardziej skłonny do wyznaczenia nowych lub skorygowania poprzednich postanowień co do spotkań z dzieckiem.

Jaka kara za utrudnianie kontaktów z dzieckiem?

Co grozi matce za utrudnianie kontaktów z dzieckiem? Z jaką karą musi liczyć się ojciec, który nie pozwala na widzenia ustalone wcześniej przez sąd? Obecnie kara za utrudnianie kontaktów z dzieckiem obejmuje nakaz zapłaty grzywny. Dzieje się tak w momencie, w którym jedna ze stron zwróci się do sądu z wnioskiem o egzekucję kontaktów – wówczas wymiar sprawiedliwości, po zbadaniu sytuacji materialnej rodzica i jego możliwości finansowych, nakaże zapłatę grzywny. Zazwyczaj wynosi ona od 100 do 500-600 złotych, jednak dla osób zarabiających wysokie kwoty, kara może być zdecydowanie wyższa.

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem a alimenty

Często zdarza się, że jeden z rodziców traktuje utrudnianie kontaktów ojca z dzieckiem (czy też matki) jako karę za niepłacenie alimentów. Jest to zachowanie niedopuszczalne i – tak, jak zostało to opisane powyżej – może skutkować nakazem zapłaty grzywny za utrudnianie kontaktów z dzieckiem. W sytuacji niealimentacji należy więc wszcząć kroki w kierunku postępowania egzekucyjnego, a w żadnym razie nie podejmować decyzji o „samodzielnym” karaniu osoby, która nie płaci lub spóźnia się z wypłacaniem świadczenia należącego się dziecku.

Utrudnianie kontaktów z dzieckiem – Kodeks karny i planowane zmiany

Obecnie (stan na lipiec 2022) w ramach prac Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej toczą się szeroko zakrojone dyskusje co do zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, dotyczących kwestii alienacji rodzicielskiej. Niektórzy uczestnicy tych dyskusji postulują wprowadzenie – obok kary grzywny – również karę pozbawienia wolności za uporczywe utrudnianie kontaktów z dzieckiem przez jednego z rodziców. Ma to być odpowiedź na zjawisko wspomnianej już alienacji rodzicielskiej, dotykające głównie ojców, którym matki ograniczają widzenia z małoletnimi. Szczegóły realizacji projektu wciąż są zmieniane, a zmiany te dotyczą nie tylko zakresu kar oraz warunków ich realizacji, ale również innych aspektów dotyczących opieki nad dziećmi po rozstaniu rodziców – w tym opieki naprzemiennej, prac z mediatorami i innych zagadnień „okołorozwodowych”. Po więcej informacji na temat władzy rodzicielskiej, praw dziecka i rodziców oraz prawa alimentacyjnego zajrzyj na blog Itogis.